ضمن عرض تبریک به مناسبت ولادت حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها و روز مادر و روز زن, مجموعه ای از زیباترین پیامک ها را آماده نموده ایم که ادامه پیام ها در ادامه مطلب نیز قابل مشاهده است.

-------------------------------------------------------------

مادر ای معنی ایثار تو گل باغ خدایی

توی روزگار غربت با غم دل آشنایی

مینویسم ازسرخط مادر ای معنی بودن

مینویسم تا همیشه توئی لایق ستودن

آسمانی پر از ستاره، دشتی پر از گل،

-------------------------------

پیامک تبریک روز زن - پیامک تبریک روز زن - sms تبریک روز مادر - sms تبریک روز زن 

-------------------------------

تقدیم به آنی که بهشت زیر پایش جا دارد

به مادرم...

که مهرش تا ابد در دلم جای دارد.

تو بهترین گل، میان شهر گلهایی

تو رنگ آفتابی،

شب که می رسد، مثل ستاره،

گوئیا مهتابی

مادر خوبم، روزت مبارک

-------------------------------

پیامک تبریک روز زن - پیامک تبریک روز زن - sms تبریک روز مادر - sms تبریک روز زن 

-------------------------------

مادرجون این دسته گل تقدیم تو،به شرط اونکه تو خودت گل باشی و من خاک زیر پات

می دونی فرق روز پدر با روز مادر چیه ؟روز مادر طلا فروشی ها شلوغ می شه . اما روز پدر جوراب فروشی ها .حالا می دونی شباهتشون چیه ؟ پول هر دو از جیب بابا می ره !!!

-------------------------------

پیامک تبریک روز زن - پیامک تبریک روز زن - sms تبریک روز مادر - sms تبریک روز زن 

-------------------------------

مادر:

کاشکی می شد بهت بگم

چقدر صدات و دوست دارم

لالایی هات و دوست دارم

بغض صدات و دوست دارم

-------------------------------

پیامک تبریک روز زن - پیامک تبریک روز زن - sms تبریک روز مادر - sms تبریک روز زن 

-------------------------------

شد جهان پرشور و غوغا

صفحه ی گیتی مصفا

بیت احمد طور سینا

پا نهد زهـــرا به دنیا

ننه جون خیلی آقایی.... از ته دل دوستتتتتتت دارم!!!

-------------------------------

پیامک تبریک روز زن - پیامک تبریک روز زن - sms تبریک روز مادر - sms تبریک روز زن 

-------------------------------

مادر،

ای لطیف ترین گل بوستان هستی،

ای باغبان هستی من،

گاهِ روییدنم باران مهربانی بودی که به آرامی سیرابم کند.

گاهِ پروریدنم آغوشی گرم که بالنده ام سازد

-------------------------------

پیامک تبریک روز زن - پیامک تبریک روز زن - sms تبریک روز مادر - sms تبریک روز زن 

-------------------------------

مکرر گشته ام از زندگی سیر

بهای کادوی زن شد نفس گیر

چرا در روز زن طلا و سکه

ولی روز پدر شرت و عرق گیر

-------------------------------

پیامک تبریک روز زن - پیامک تبریک روز زن - sms تبریک روز مادر - sms تبریک روز زن 

-------------------------------

هزار دستگاه ۲۰۶، ۱۰۰ دستگاه آپارتمان، اسکناس به ارتفاع برج میلاد، و میلیارها دلارجوایز نقدی... . . . . . . . فدای یک تار موی تو مادر!

-------------------------------

پیامک تبریک روز زن - پیامک تبریک روز زن - sms تبریک روز مادر - sms تبریک روز زن 

-------------------------------

تو ای مادر که یک عمره دلت با غصه دم سازه صبوری های تو مادر منو به گریه میندازه مثل یک طفل خواب آلوده من محتاج آغوشم از اون لالاییات مادر بخون بازم توی گوشم برای سرنوشت من تو دلواپس ترین بودی برای اشکهای من همیشه آستین بودی تو ای همیشه غم خوارم تو ای مطرح ترین یارم به نام نامی مادر همیشه دوستت دارم

-------------------------------

پیامک تبریک روز زن - پیامک تبریک روز زن - sms تبریک روز مادر - sms تبریک روز زن 

-------------------------------

روز زن مبارک باد...

با دادن یک هدیه خود را یک سال بیمه بدنه و اعصاب کنید!

-------------------------------

پیامک تبریک روز زن - پیامک تبریک روز زن - sms تبریک روز مادر - sms تبریک روز زن 

-------------------------------

ای دوست به حنجر شهیدان صلوات / بر قامت بی سر شهیدان صلوات

از دامن زن مرد به معراج رود / بر دامن مادر شهیدان صلوات . . .

-------------------------------

اس ام اس روز مادر - sms روز مادر

-------------------------------

بیستم ماه جمادی / این ندا دادی منادی

آمده هنگام شادی / فاطمه از مام زادی

-------------------------------

اس ام اس تبریک روز مادر - اس ام اس تبریک روز زن

-------------------------------

همسرم، معنای عشق و دوستی را در تمنای وجود تو یافتم.

مادرم، با تو زیستن، بهشتِ زندگی من است . . .

-------------------------------

اس ام اس تبریک روز مادر - اس ام اس تبریک روز زن

-------------------------------

مادرم، خواستم خوشبوترین گل دنیا را برایت هدیه بیاورم،

اما دیدم تو خوشبوترین گل دنیا هستی . . .

-------------------------------

اس ام اس تبریک روز مادر - اس ام اس تبریک روز زن

-------------------------------

مادرم، تو تنها ستاره‌ای هستی که در روز و شب می‌درخشی.

ی ستاره‌ی زندگیم، تو را با تمام وجود دوست دارم . . .

-------------------------------

اس ام اس تبریک روز مادر - اس ام اس تبریک روز زن

-------------------------------

بارانی از عشق و نَمی هم ستاره ارزانی تویی که در تبار معصومانه‌ی نگاهت، چشمان

خسته‌ی من ستاره می‌چیند. خوش‌آهنگ‌ترین نغمه‌های هستی نثار قلب خسته و

صبورت. روزِ به اوج نشستنت مبارک . . .

-------------------------------

اس ام اس تبریک روز مادر - اس ام اس تبریک روز زن

-------------------------------

آبی‌ترین، دریایی‌ترین و آسمانی‌ترین تقدسِ زندگی‌مان

دستان‌تان را بوسه می‌زنیم . روزتان مبارک . . .

-------------------------------

اس ام اس تبریک روز مادر - اس ام اس تبریک روز زن

-------------------------------

در تمام زندگی ام مادرم تنها دلیل بودنم بود

روزت مبارک فرشته خلقت . . .

.

-------------------------------

اس ام اس تبریک روز مادر - اس ام اس تبریک روز زن

-------------------------------

زیباترین واژه بر لبان آدمی واژه "مادر" است

زیباترین خطاب "مادر جان" است

"مادر" واژه ایست سرشار از امید و عشق

واژه ای شیرین و مهربان که از ژرفای جان بر می آید

روزت مبارک مادر . . .

-------------------------------

اس ام اس تبریک روز مادر - اس ام اس تبریک روز زن

-------------------------------

میلاد فرخنده و با سعادت اسوه تمام عیار مکارم و قله رفیع فضائل

صدیقه کبری ، حضرت فاطمه زهرا (سلام الله علیها)

هفته ی بزرگداشت مقام زن و روز مادر

را به همه مادران تبریک و تهنیت میگوئیم . . .

-------------------------------

اس ام اس تبریک روز مادر - اس ام اس تبریک روز زن

-------------------------------

زن هستی ساز و نظم ده و مهر گستر است ، سـرچشمه محبت و الطاف داور است

بهر صفا و لطف خدا عشق مظهر است ، بعد از خدا به سجده بود زآنکه مادر است . . .

-------------------------------

اس ام اس تبریک روز مادر - اس ام اس تبریک روز زن

-------------------------------

به یاد می آورم لحظه های فراز را که :

صدای او اعتبارم می بخشید

و لحظه های نشیب را که اعتمادم

به یاد می آورم افرای افراشته ای را ، به یاد می آورم مادرم را . . .

-------------------------------

اس ام اس تبریک روز مادر - اس ام اس تبریک روز زن

-------------------------------

هر زنی دو مرد را دوست دارد !

یکی ساخته تخیلات اوست ، و دیگری هنوز به دنیا نیامده !

-------------------------------

اس ام اس تبریک روز مادر - اس ام اس تبریک روز زن

-------------------------------

بیشتر مردان موفقیتشان را مدیون زن اولشان هستند

و زن دومشان را مدیون موفقیتشان !!!

-------------------------------

اس ام اس تبریک روز مادر - اس ام اس تبریک روز زن

-------------------------------

آسودگی از محن ندارد مادر ، آسایش جان و تن ندارد مادر ،

دارد غم و اندوه جگر گوشه خویش ، ورنه غم خویشتن ندارد مادر . . .

-------------------------------

اس ام اس تبریک روز مادر - اس ام اس تبریک روز زن

-------------------------------

مادرم هستی من ز هستی توست تا هستم و هستی دارمت دوست . . .

-------------------------------

اس ام اس تبریک روز مادر - اس ام اس تبریک روز زن

-------------------------------

روز زن بهانه ای است برای تشکر از شما و من خیلی دوستتون دارم

و حاضرم همه دنیامو دو دستی تقدیمتون کنم . . .

-------------------------------

اس ام اس تبریک روز مادر - اس ام اس تبریک روز زن

-------------------------------

وقتی محبتت را با همه وجودت به من تقدیم کردی و مرا شرمنده الطاف کریمانه ات کردی و

دل قشنگت را مالامال از عشق به من کردی بار دلدادگی را سخت بر دلم نهادی و امانت

عشق را در وجودم نهادی و عهد کردم که تکیه گاهت در همه لحظاتت باشم. روز ولادت

حضرت زهرا را به شما همسر عزیز و مهربانم پیشاپیش تبریک میگویم . . .

-------------------------------

اس ام اس تبریک روز مادر - اس ام اس تبریک روز زن

-------------------------------

ای مادر عزیز که جانم فدای تو

قربان مهربانی و لطف و صفای تو

تولد مظهر خلقت مبارک باد . . .

-------------------------------

اس ام اس تبریک روز مادر - اس ام اس تبریک روز زن

-------------------------------

و خداوند زن را نمک زندگی آفرید تا مرد را از گندیدگی نجات دهد !

روز زن مبارک !

---

جهت مشاهده کامل اس ام اس ها بر روی ادامه مطلب کلیک کنید.

 

 

نصر نیوز: اینجا آذربایجان است، سر ایران. تاریخ تبریز و آذربایجان گواه عظمت و شکوه این سرزمین در طول تاریخ است و موزه ها به عنوان میراث ماندگار گذشتگان پلی است بین نسل امروز با نسل های گذشته. به گزارش نصر نیوز، قدمت، شکوه، عظمت و تاریخ آذربایجان را می توان در موزه های مختلف این استان مشاهده کرد و تبریز در روزگارانی نه چندان دور به عنوان  

  

 پایتخت و مرکز ولیعهد نشین ایران زمین و پایتخت جهان تشیع بقایایی جاودان و ماندگار در دل خود دارد که موزه های شهرهای مختلف این استان هر یک به گونه ای گواه این تاریخ سراسر غرور و غیرت است. موزه های تب‍ری‍ز ن‍م‍‍اد ش‍ک‍وه‌ ت‍‍اری‍خ‍‍ی‌ پ‍‍ای‍ت‍خ‍ت‌ ق‍دی‍م‌ ‌ای‍ر‌ان‌ در زم‍‍ان‌ ح‍ک‍م‍ر‌ان‍‍ی‌ ش‍ش‌ س‍ل‍س‍ل‍ه‌ ‌از ح‍ک‍وم‍ت‌ ‌ه‍‍ا‌ی‌ ‌ای‍ر‌ان‍‍ی‌ و ی‍‍اد‌آور ‌ع‍ظم‍ت‌ ت‍‍اری‍خ‍‍ی‌ و ف‍ر‌ه‍ن‍گ‍‍ی‌ ‌ای‍ر‌ان‌ ب‍ه‌ خ‍ص‍وص‌ در دور‌ان‌م‍‍ع‍‍اص‍راس‍ت‌. آذربایجان شرقی جزو معدود استان های كشور است كه تقریبا تمام 19 شهرستان خود را به یك موزه مجهز كرده است. كسب رتبه نخست موزه داری در كشور توسط این استان بسیار مبارک و در خور شان این استان است. آذربایجان شرقی با ساخت دو موزه ملی و منطقه ای از 14 موزه منطقه ای در كشور پیشتاز سایر استان ها است. موزه های آذربایجان شرقی با توجه به دارا بودن ویژگی ها و اشیای منحصر بفرد نگهداری شده در آنها دارای جاذبه های فراوان گردشگران تاریخی و مردم شناسی هستند به طوری که در 9 ماهه سال پیش بیش از یك میلیون نفر از موزه های استان بازدید كرده بودند.

1. موزه مردم شناسی جنوب سهند

این موزه در محل حمام قدیمی مهرآباد به جای مانده از دوران صفویه در شهر بناب واقع شده است. حمام مهرآباد شهرستان بناب که به موزه مردم شناسی جنوب سهند تبدیل شده، از سال 82 تا کنون میزبان علاقه مندان به آثار تاریخی و فرهنگ مردمی می باشد. بنای حمام مهرآباد بناب در آذرماه سال 78، تحت شماره 2514 در فهرست آثار ملی ثبت شده است.این گرمابه تا سال 75 در مالکیت بخش خصوصی بود تا اینکه توسط شهرداری بناب تملک و جهت مرمت در اختیار میراث فرهنگی آذربایجان شرقی قرار گرفت.این حمام قدیمی به جای مانده از دوره صفویه با معماری ارزشمند کامل حمام های قدیمی آذربایجان است و در زمینی به مساحت 342 متر مربع ساخته شده و روبروی آن هم بنای مسجد تاریخی مهرآباد قرار دارد و این بناها مجموعه شهری کاملی را تشکیل داده اند. هدف از شکل گیری و تجهیز این موزه که اولین موزه مردم شناسی در سطح استان می باشد، ایجاد یک مرکز علمی، تاریخی و فرهنگی، در راستای اهدافی گسترده وبلند مدت تعریف شده است.

اشیای حاضر در این موزه از منطقه جنوب کوهستان بزرگ و زیبای سهند و از شهرستان های هشترود، مراغه، بناب، عجب شیر و ملکان تهیه شده و در معرض دید علاقه مندان و پژوهشگران تاریخ و مردم شناسی قرار گرفته است. بنای زیبای حمام مهرآباد شامل 12 بخش مختلف مردم شناسی است و در آن آلات و ادوات موسیقی، صنعت پارچه بافی ، روشنایی، زیورآلات، پوشاک، تدفین، طب سنتی، ادعیه و طلسمات، ابزار آلات سنتی کشاورزی، دست بافته های سنتی، آهنگری و ظروف مرتبط با آب در فرهنگ مردم جنوب سهند به نمایش عمومی درآمده است.گفتنی است اشیای مردم شناسی به آن دسته از اشیای سنتی اتلاق می شود که درجریان پژوهشهای مردم شناسی مورد بررسی قرار می گیرند و خصوصیات فرهنگی یک مقطع زمانی و یا یک حوزه جغرافیایی را بیان می کند. پیام یک شی مردم شناسی پیوستگی و پیوند مردم دیروز و امروز ماست و از این رو موزه ها و مجموعه های مردم شناسی از اهمیت بالایی برخوردارند.

2.موزه آذربایجان ، تبریز

موزه آذربایجان به عنوان قدیمی ترین موزه استان و دومین موزه ملی كشور پس از تهران در این استان قرار دارد که در آخرین همایش ثبت ملی آثار در جزیره قشم ساختمان آن به عنوان یك بنای قابل توجه با معماری ویژه در فهرست آثار ملی كشور به ثبت رسید.این موزه كه در خیابان امام خمینی (ره) و جنب مسجد كبود تبریز واقع شده و بیشترین آمار بازدید كننده را در طول سال نسبت به دیگر موزه ها دارد كه بیش از پنجاه سال سابقه فعالیت درخشان و ارزشمند را در كارنامه خود دارد. دارای سه طبقه‌است که طبقه زیرین مجسمه‌های احد حسینی را در خود جای داده که زندگی انسان در عصر حاضر را به نمایش گذاشته‌است. موضوع این مجسمه ها به ترتیب عبارتند از: زندگی٬ خزان زندگی٬ اضطراب٬ پنج هیولای مرگ٬ تبعیض نژادی٬ خانواده پر اولاد٬ جام جهان نما٬ زندانیان سیاسی٬ گرسنگان٬ بیچارگان٬ زنجیرهای بدبختی٬مرد صلح٬ جنگ و در آخر خزان زندگی.طبقه اول مربوط به اشیاء قدیمی است که قدمت آن‌ها به پیش از تاریخ تا زمان قاجار برمی‌گردد.طبقه دوم دارای اشیاء قدیمی بعد قاجار و نیز دارای گنجینه سکه می‌باشد.این بنا یكی از قدیمی ترین موزه های درجه اول ایران به شمار می رود و به موزه ی آذربایجان معروف است. این موزه برای اولین بار در سال 1336 با نمایش 202 قطعه از آثار فرهنگی انتقالی از موزه ایران باستان شروع به كار كرد. ساختمان فعلی موزه از سال 1341 رسماً افتتاح و شروع به كار كرده است. این موزه از بخش های زیر تشكیل شده است :

باستان شناسی دوران قبل از اسلام

این بخش بیشتر شامل سفالینه های متنوع و آثار گوناگون  و آثار مفرغی تمدن های مناطق مختلف ایران از هزاره پنجم پیش از میلاد تا پایان حكومت ساسانیان است.از اشیای نفیس بخش پیش ازاسلام می توان از یك جام زرین و یك موبند زرین منحصر به فرد و یك ریتون نقره ای با مجسمه ی سرشیر كه همگی مربوط به دوره هخامنشی هستند ، یك قبضه شمشیر برنزی متعلق به دوره كاسی ها كه دارای كتیبه ای به خط میخی است و تنگ ها و كاسه های شیشه ای نقش دار مربوط به دوره ی ساسانی و ... نام برد.

باستان شناسی دوران اسلامی

این بخش آثار سفالی و فلزی زیبایی از قرون چهارم تا چهاردهم ه . ق را در خود جای داده است. این اشیا شامل انواع سفالینه های نقش دار و لعابداری است كه از مناطق مختلف به دست آمده اند . چینی های بسیار نفیس دوره ی صفوی كه به استناد مهرهای پشت ظروف به دستور شاه عباس اول در طرح ها و رنگ های مختلف ساخته شده اند ، از دیگر اشیای این بخش هستند. از اشیای منحصر به فرد این بخش قفل رمزی فلزی متعلق به سال 566 ه .ق ساخت یك هنرمند اصفهانی است كه دارای 4 عقربه و 65536 رمز می باشد. یكی دیگر از اشیای دیدنی این بخش كاسه برنزی حكاكی شده مزین به آیات قرآنی و ادعیه متعدد است كه به " جام شفابخش " معروف شده و تاریخ ساخت آن 1110 ه . ق است و بالاخره سنگ نوشته ی معروف " بسم الله " كه كتیبه ای مرمرین در ابعاد 33/1× 83/3 متر است . در وسط این كتیبه لفظ جلاله ی "بسم الله الرحمن الرحیم" به خط نستعلیق درشت به عمق حدود 5 سانتیمتر تراشیده شده و در حاشیه آن اشعاری در مدح حضرت رسول اكرم ( ص ) و القاب ایشان با نقوش اسلیمی حك شده است . این كتیبه در تاریخ 1272 ه .ق توسط حكاك ، خطاط و شاعر هنرمند " میرزا محمد علی قوجانی " معروف به میرزا سنگلاخ خلق شده و یكی از شاهكارهای مسلم حكاكی به شمار می آید.

سكه ها ، مهرها و سیلندرها

در این بخش مجموعه نسبتاً كاملی از سكه های ادوار مختلف تاریخ ایران ، از زمان تسلط اسكندر بر ایران و حكومت جانشینان وی و سپس امرای سلسله های مختلف كه در این سرزمین به حكومت پرداخته اند تا اواخر قاجاریه ، یك یا چند سكه از هریك در ویترین های مخصوص به نمایش گذاشته شده اند. كلیه سكه ها به ترتیب قدمت با زیرنویس شامل مشخصات و سال ضرب آنها به نحوی چیده شده اند كه پشت و روی تمامی سكه ها برای علاقه مندان قابل استفاده و تحقیق باشد.

مهرها و سیلندرها نیز قسمتی از ویترین های این بخش را به خود اختصاص داده اند. این مهرها مربوط به ادوار مختلف تاریخ از هزاره سوم قبل از میلاد تا قرون اخیر هستند . در كنار این مهرها نمونه های طراحی شده آنها بر روی مقوا و نیز آثار نقوش مهرها بر روی خمیر مخصوص در معرض دید قرار دارند. این مهرها همگی گویای علایم و نشانه های ملی ، قومی ، مذهبی ، تجاری و حكومتی اقوام گوناگونی است كه درمناطق مختلف سرزمین پهناور ایران زیسته اند . این علایم برروی قطعات كوچك سنگ از جنس های مختلف مثل انواع عقیق ، یشم ، سنگ سرخ و یمانی و نیز لعل ، فیروزه ، یاقوت و حتی طلا  و نقره و یا سایر سنگ های معدنی حك شده اند.

3. موزه ادب و عرفان شیخ شهاب الدین ، اهر

این موزه در سال 1374 در تالار اصلی بنای تاریخی بقعه ی " شیخ شهاب الدین اهری " تأسیس گردید و آثار فرهنگی مربوط به ادب و عرفان را گردهم آورد . موزه ادب و عرفان از موزه های تخصصی كشور در نوع خود محسوب می شود. این موزه بیشتر ارائه كننده ی آثار دوره های تاریخی صفویه تا قاجاریه است . در بخش ادبی موزه نیز آثار نفیسی از كتب خطی دوران صفوی تا قاجار از قبیل قرآن های خطی با جلد مذهب لاكی و دیوان شعرا و عرفا مانند دیوان جلال الدین مولوی و گلستان سعدی وجود دارد . كتابهایی مزین به نقوش مینیاتوری زیبا با آثار خوش نویسی شده از این جمله اند . همچنین قطعه خط هایی به خط شكسته و نستعلیق از آثار " استاد عبدالمجید طالقانی " ا زخوش نویسان قاجاریه و نیز زیارت نامه حضرت سید الشهدا به قلم "میرآقای اهری" و نیز آثاری از استاد درویشِ معروف در آن به نمایش گذاشته شده است . از آثار بسیار شگفت انگیز این بخش طوماری است پارچه ای به طول 360 سانتیمتر و به عرض 50 سانتیمتر كه مزین به سوره های كلام الله مجید به خط نسخ ، ثلث و غبار است . این سوره ها در داخل نقوش اسلیمی و ترنجی جای گرفته اند . این طومار متعلق به دوره ی صفویه است . در بخش عرفان نیز تابلوهای نقاشی از دوره ی قاجاریه و مجموعه جالبی از انواع كشكول های دراویش از جنس چوب ، سفال ،چینی و برنز كه دارای كتیبه ها و نقوشی از مجالس درویشان و انواع كلا ه های مخصوص آنان و نیز تبرزین های مرصع طلاكوب و نقره كوب ، فراهم آمده است.  از دیگر اشیای نفیس این بخش ، درِ چوبی پاشنه گردان است . این در كنده كاری و منبت كاری شده است و دارای كتیبه ای متعلق به قرن هفتم ه . ق است. بنای این موزه را به شاه عباس صفوی نسبت می دهند . این بنا دارای یك ایوان بزرگ ، دو مناره بلند ، دو ایوان كوچك ، یك ایوان بزرگ و یك مسجد بزرگ و خانقاه معروف به قوشخانه و اتاق های متعدد است .

4. موزه ادبی شهریار

موزه شهریار در خانه سابق استاد" شهریار" شاعر شهیر ایران، در خیابان ارتش تبریز، واقع است. این بنا از طرف شهرداری تبریز به موزه تبدیل شد. در این موزه مجموعه آثار هنری و ادبی و لوازم شخصی شهریار به نمایش در آمده است. بزرگ ترین اثر استاد، كلیات ارزشمند دیوان اشعار او به زبان پارسی و بخشی از آن به زبان تركی آذری است. معروف ترین بخش از این آثار شهریار ،"كتاب حیدر بابایه سلام"است. در این موزه علاوه بر آثار چاپ شده استاد ، دفاتر و اوراق بسیاری از آثار و اشعار دست نویس ایشان و قرآنی كه به خط زیبای نسخ نگاشته شده است و برخی لوازم تحریر و آلبوم های محتوی عكس های یادگاری این شاعر اندیشمند و فرزانه در ویترین های مخصوص در معرض نمایش علاقه مندان قرار دارد."سید محمد حسین بهجت تبریزی" معروف به"شهریار"فرزند سید اسماعیل موسوی خشكنابی در سال 1286 شمسی در تبریز چشم به جهانگشود و تحصیلات خود را در تبریز و تهران در رشته طب ادامه داد. استاد شهریار در 82 سال زندگی پرفراز و نشیب خود شهرت بسیاری كسب نمود و كتاب های وی به زبان های مختلف ترجمه گردید. استاد شهریار كه یكی از شعرای بزرگ ایران محسوب می شود، در تاریخ 27 شهریور 1367 شمسی به سرای جاوید شتافت و در مقبرة الشعرای تبریز به خاك سپرده شد. این موزه در محله مقصودیه تبریز واقع است.

5. کلیسای کاتولیک(بزرگترین کلیسای کشور) و موزه ارامنه ، تبریز

خلیفه گری ارامنه آذربایجان در سال 1345 شمسی در كنار كلیسای مریم مقدس، واقع در خیابان شریعتی تبریز ، موزه ای به نام" موزه كلیساهای خلیفه گری ارامنه آذربایجان" تأسیس كرد. در این موزه آثار فرهنگی نفیس از قبیل كتب خطی ، طومارها ، فرمان ها ، نشان ها، تابلوهای نقاشی ، سكه ها ، نگین ها ، سلاح ها ، عصاها ، ظروف نقره ای ، مسی ، سفالی ، چینی ، بلورآلات ، زیورآلات ، پارچه های ترمه و زری و مجسمه ها و آثار چوبی منبت و خاتم كاری نگهداری می شود.

بعضی از اشیای این موزه از این نظر كه با تاریخ و فرهنگ ارامنه پیوند می خورد ، برای ارامنه از اهمیت زیادی برخوردار است؛ از جمله صندلی منبت كاری كه در سال 1728 میلادی در ارمنستان برای اسقف اعظم كلیسای" آختامار" واقع در دریاچه وان، ساخته شد و طی حوادث سال های 1895 میلادی همراه عصای اسقف اعظم و ناقوس سوراخ سوراخ كلیسای مذكور به خلیفه گری تبریز منتقل شد. تاریخ ساخت این عصا سال 1825 میلادی و تاریخ ساخت ناقوس 1831 میلادی است.

تاج ها ، نشان ها و صلیب های متعددی نیز در دوران وقوع این حوادث به تبریز انتقال یافت. شمعدان های بزرگ كلیساهای سنت استپانوس و سن طاطاوس و زنگ بزرگ و در خاتم این كلیسا نیز به همین ترتیب به تبریز منتقل شد. ساختمان این کلیسا در سال۱۹۱۲میلادی  به پایان رسید و بزرگترین کلیسای ایران بشمار میرود.نمای این کلیسا آجری و ارتفاع آن۱۲متر است .برج ناقوس کلیسا در بالای بالکن واقع شده و تالار اجتماعات کلیسا دارای ۱۴ ستون بسیار زیبا و منقش و ظریف کاری شده میباشد.این کلیسا در چهار راه شریتی  جنب پاساز چهل ستون واقع شده است.این موزه در حال حاضر تعطیل است.

 

6. دفتر پژوهش های تاریخی مرحوم یحیی ذكاء ( خانه لاله ای ها)

خانه لاله ای ها كه دفتر پژوهش های تاریخی مرحوم یحیی ذكاء در آن افتتاح شد، متعلق به دوره پهلوی اول و در جنوب كوچه صدر در مسیر یكی از قدیمی ترین راه های تبریز كه از محله خیابان و مسجد كبود باغ شمال جریان داشته ، واقع است. این بنا در دو طبقه با عرصه 900 متر مربع و اعیانی 600 متر مربع احداث شده است. نمای این بنا آجری و بالكن های آن دارای سرستون ها و ستون های  گچ بری شده و حیاط و باغچه است. نمای ساختمان دارای قاب بندی های آجری پركاری است، راه پله فرعی از كلاه فرنگی طبقه همكف نیازهای اندرونی را برطرف می كرد. خانه لاله ای ها از زمره خانه های قدیمی ارزشمند شهر تبریز است كه در سال 1379 در فهرست آثار ملی كشور به ثبت رسیده است. به پاس خدمات مرحوم یحیی ذكاء در زمینه تاریخ و ایران شناسی به ویژه پژوهش های منطقه آذربایجان و تبریز از این خانه به عنوان" دفتر پژوهش های تاریخی یحیی ذكاء" بهره برداری می شود.استاد روانشاد یحیی ذكاء یكی از بزرگترین پژوهشگران معاصر و نیز ازایران شناسان بنام كشورمان است. استاد ذكاء را می توان یكی از بنیان گذاران موزه در ایران نامید. چرا كه ایشان در  برنامه ریزی و راه اندازی بسیاری از موزه ها در تهران و شهرستان ها در 40 سال اخیر نقش اصلی داشته اند. از طرف دیگر ، استاد یكی از خبره ترین كارشناسان اموال فرهنگی بودند. در شناسایی و معرفی آثار دوره قاجار – به ویژه نقاشی – استاد حق بزرگی به گردن جامعه هنری ایران دارد. از استاد حدود 40 كتاب و ده ها مقاله به جای مانده است.با همكاری خانواده آن مرحوم آثار فرهنگی به جای مانده از ایشان، جهت استفاده  پژوهشگران ،به خانه لاله ای ها در تبریز انتقال داده شد. مجموعه ای از كتاب ها، نشریات ، فیش های پژوهشی استاد و .... از آن جمله است.

 

7. موزه تاریخ طبیعی ، تبریز

موزه تاریخ طبیعی وابسته به سازمان محیط زیست آذربایجان شرقی ، در خیابان آزادی واقع است. این موزه در بر گیرنده پیكره های تاكسیدرمی(جانوران و حیوانات گوناگون منطقه آذربایجان است كه به صورت علمی آرایش شده و در ویترین های مخصوص به نمایش در آمده اند. این موزه از معدود موزه های موجود از این نوع در كشور محسوب می شود و از جاذبه های توریستی استان به شمار می آید.

8.موزه دوره ایلخانی ، مراغه

موزه ایلخانی در جوار آرامگاه شاعر نامدار" اوحدی مراغه ای" در خیابان دانشسرای مراغه تأسیس و به مكانی زیارتی – فرهنگی تبدیل شده است.

این موزه كه آثار فرهنگی مربوط به تاریخ دوره ایلخانی را به نمایش گذاشته ، در تاریخ 1364 شمسی تأسیس گردیده است و از جاذبه های توریستی مراغه محسوب می شود.

اشیای دیدنی این موزه شامل انواع سفالینه ، مجموعه سكه های شاهان ایلخانی و ظروف شیشه ای و فلزی مربوط به همان دوره و نیز قطعه خطی اثر" یاقوت" خوشنویس معروف آن دوره است.

9.موزه قرآن و كتابت

مسجد شاه طهماسب ( صاحب الامر ) در شرق میدان صاحب آباد تبریز قرار گرفته است و یك گنبد و دو مناره بلند دارد. مسجد شاه طهماسب مسجد سلطنتی شاه طهماسب اول صفوی بود. این مسجد در سال 1045 قمری به وسیله سپاهیان سلطان مراد چهارم عثمانی تخریب شد. كاتب چلبی در كتاب جهان نما ضمن بحث از تبریز می نویسد:".... در قسمت شرقی میدان صاحب آباد متصل به جامع سلطان حسن، مسجد مزین دیگری وجود داشت كه چون بنایش از شاه طهماسب بود عساكر عثمانی جابه جا خرابش كردند..."

از زمان شاه طهماسب تنها دو طاق مرمری نقش دار در مداخل دهلیز و اندرون بقعه باقی مانده است. سنگ نبشته مرمرینی هم در كنار یكی از طاق ها نصب شده كه فرمان منع تمغای كیالی برنج وذغال بر آن نقر شده است. در بالای طاق دیگر سوره"الجن" به خط علاءالدین خوش نویس معروف زمان شاه طهماسب صفوی نوشته شده است. این مسجد پس از عقب نشینی عثمانی ها دوباره آباد گردید. در زلزله شدید 1193هـ. ق بار دیگر فرو ریخت و در سال 1208 هجری به وسیله جعفر قلی خان دنبلی ملقب به باتمان قلیچ پسر احمدخان تجدید بنا یافت. ماده تاریخ این تجدید بنا مصراع" زحكم خان بشد این مسجد آباد" است.

در 1266 هـ.ق میرزا علی اكبر خان مترجم كنسولگری روس كه مرد ثروتمندی بود به آیینه بندی قسمتی از بقعه و دهلیز و تعمیرات آن اقدام كرد و صحن و مدرسه كنونی را احداث و موقوفاتی برای آنها تعیین نمود.این صحن و مدرسه كه در سال 1345 شمسی بدون توجهبه اهمیت و حیثیت تاریخی آن در نتیجه امتداد یافتن خیابان دارایی تخریب شد، در بدو تأسیس" مدرسه اكبریه" نام داشت ولی بعدها" صحن مقام صاحب الامر" خوانده شد. در حال حاضر این مسجد پس از اتمام تغییرات به عنوان موزه قرآن و كتابت تجهیز و برای بازدید علاقه مندان گشوده است.

10. موزه مشروطه تبریز

با توجه به نقش بزرگی كه آذربایجان ، به ویژه مردم تبریز در پیروزی انقلاب مشروطه داشته اند، تأسیس موزه ای برای نگهداری و ارائه آثار و یادگارهای به جای مانده از رهبران بزرگ آن انقلاب و نیز جمع آوری اسناد و مدارك و عكس های مستند مربوط به حوادث انقلاب مشروطه ، در خانه مشروطه ، بسیار بجا و شایسته و حتی ضروری بود. بنابراین از سال 1375 كلیه اشیای مربوط به این دوره از تاریخ ایران از موزه آذربایجان و نیز اشیای اهدایی مردم و بازماندگان رهبران و مجاهدین انقلاب مشروطیت فراهم آمد و نخستین پایه این موزه به صورت حاضر را بنا نهاد. بخشی از مجموعه آثار موجود در این موزه در سال 1341 همزمان با تأسیس موزه آذربایجان و با جمع آوری اسناد و مدارك و یادگارهای مربوط به انقلاب مشروطه در ساختمان موزه آذربایجان فراهم آمده و در آنجا به نمایش گذاشته شده بود. این موزه سال ها تداوم داشت. اما ضرورت تأسیس موزه های مستقل سرانجام در سال 1375 منجر به انتخاب بنای خانه مشروطه به عنوان مناسب ترین محل برای تأسیس این موزه شد. اینك موزه مشروطه تبریز با داشتن مجموعه قابل توجهی از عكس های مستند و تابلوهای نقاشی از تصاویر بزرگان انقلاب مشروطه و اسناد و مدارك و نامه ها و اعلامیه های مربوط به قیام و مبارزات مجاهدین مشروطه ، یكی از گنجینه های منحصر به فرد كشور محسوب می شود. با اجرای طرح توسعهیاین موزه در آینده نزدیك ، موزه مشروطه جایگاه شایسته خود را در این زمینه به دست خواهد آورد.

---

جهت مشاهده متن کامل بر روی ادامه مطلب کلیک کنید.

عید نوروز چون اعیاد اسلامی، از آداب و رسومی خاص اسلامی برخوردار است و علاوه بر آن، برخی آداب و رسوم نیکو نیز در ایام نوروز در میان مردم ایران زمین، دیده می شود.

عید نوروز چون اعیاد اسلامی، از آداب و رسومی خاص اسلامی برخوردار است و علاوه بر آن، برخی آداب و رسوم نیکو نیز در ایام نوروز در میان مردم ایران زمین، دیده می شود، در ادامه به برخی از این آداب و رسوم اشاره می کنیم:

● نماز عید

شیخ طوسی(ره) فرموده است: نماز ظهر و عصر روز نوروز را که خواندی چهار رکعت نماز با دو سلام (دو رکعت دو رکعت) می خوانی رکعت اول پس از حمد ده بار سوره «قدر» رکعت دوم پس از حمد ده بار سوره «کافرون» رکعت سوم پس از حمد ده بار سوره «توحید» رکعت چهارم پس از حمد ده بار سوره «ناس» و «فلق» (معوذتین). و در پایان نماز سجده شکر بجاآور و در آن دعاکن تا خداوند گناهان ۵۰ ساله ات را ببخشد.

نظافت و لباس تمیز

نظافت و رعایت بهداشت و نیز پوشیدن لباس تمیز و استفاده از عطر و بوی خوش در صورت امکان از وظایف اخلاقی و اجتماعی نوروز است. از امام صادق(ع) نقل شده است که فرمود: «و البس انظف ثیابک و تطیب باطیب طیبک» ؛ «تمیزترین لباست را بپوش و با بهترین عطرت خود را خوشبوی ساز»

● خرید لباس نو و سبز کردن گندم

یکی دو روز مانده به آغاز سال جدید (نوروز)، افراد خانواده برای خرید لباس عیدشان به بازار و فروشگاه ها می روند و لباس های نو و پارچه های رنگین، خریداری می کنند. در واقع افراد خانواده با خرید لباس نو و تغییر ظواهر زندگی نشاط خاصی ا به زندگی خود می بخشند.

در برخی از مناطق ایران، به رعایت این آداب و رسوم، بسیار تاکید شده است به عنوان مثال در شیراز، از یکی دو ماه به نوروز مانده شیرازی ها به بازار می روند و لباس عیدشان را می خرند پارچه هایی معمولاً خریداری می شود که دارای رنگ روشن و سرخ یا زرد باشد. آنها معتقدند که لباس را خودشان بدوزند، پارچه آن را روزهای دوشنبه یا جمعه قیچی کنند و نیز روز پنج شنبه ساعت سنگین است و لباس مدتی روی دست می ماند تا دوخته شود، روز سه شنبه اگر بریده شود نصیب دزد یا مرده شور خواهد شد و روز چهار شنبه می سوزد وسایل خانه نیز باید عوض شود و یا تمیز گردد. پختن نان شیرین از جمله کارهایی است که حتماً باید قبل از عید و برای عید انجام بگیرد .

سبز کردن گندم، عدس، تره تیزک، ده پانزده روز به عید مانده در خانه های شیراز صورت می گیرد. برای این کار از ظرفی استفاده می کنند که از جنس مس یا روی باشد و بعد مقداری دانه ابتدا به سلامتی آقا امام زمان (عج) می ریزند و به ترتیب بعد از آن نام اعضای خانواده را می آورند.

● خانه تکانی

یکی از رسوم پسنده و ارزشهای نیک عید، نظافت و خانه تکانی است که یکی دو هفته پیش از عید خانه تکاتی یا رفت و روب انجام می گیرد و مجدداً اثاثیه را جابه جا می کنند و گردگیری می کنند و دوباره آنها را می چینند در واقع مردم قبل از رسیدن سال نو تحولی در زندگی خود می کنند و خانه را برای پذیرانی از میهمانان عید آماده می سازند.

● تهیه سفره هفت سین

بزرگترین نماد آیین نوروز "هفت سین" ، است. "محمد علی دادخواه" که اخیراً پژوهشی با عنوان "نوروز و فلسفه هفت سین" را به نگارش در آورده، در این باره می نویسد: "عدد هفت برگزیده و مقدس است. در سفره نوروزی انتخاب این عدد بسیار قابل توجه است. ایرانیان باستان این عدد را با هفت امشاسپند یا هفت جاودانه مقدس ارتباط می دادند. در نجوم عدد هفت، خانه آرزوهاست و رسیدن به امیدها را در خانه هفتم نوید می دهند. علامه مجلسی می فرماید: آسمان هفت طبقه و زمین هفت طبقه است و هفت ملک یا فرشته موکل برآنند و اگر موقع تحویل سال، هفت آیه از قرآن مجید را که باحرف سین شروع می شودبخوانند آنان را از آفات زمینی و آسمانی محفوظ می دارند."

هفت سین عبارت است از سماق، سیر، سنجد، سمنو، سکه، سرکه، سبزی .

● جمع شدن تمام افراد خانواده بر سر سفره عید در لحظه تحویل سال نو

موقع تحویل سال نو همه اهل خانه با لباس نو بر سر سفره می نشینند، مادر اسپند دود می کنند، یکی از بچه ها شمع روشن می کند، پدر قرآن می خواند و …

هر کدام از این آداب و رسوم، فلسفه خاص خود را دارد؛ مادر اسپند دود می کند برای دوری از چشم زخم حسود، با روشن کردن شمع، بر روشنایی خانه و زندگی تاکید می شود و از خانواده بزرگ افراد خانواده می خواهند تا در سال نو، خانه آنها را با شمع وجود پدر و مادر نورانی کند؛ قرآن خوانده می شود تا در آغاز سال نو دل ها به سوی خداوند بزرگ سوق داده شود و از صاحب قرآن خواسته شود که در این سال جدید نیز یار و مددکار اهل خانه باشد، حضور ثابت و گسترده قرآن نه تنها در سفر عید بلکه در تمام آداب اجتماعی نوروز نشان از مردم ایران زمین توجه به قرآن دارد و قرائت قرآن و بوسیدن آن در ساعات تحویل سال از جمله آداب سال تحویل است.

بر سر سفره عید، سکه، برنج، آب، ماهی قرمز، آیینه و … نیز دیده می شود که سکه نشان از خیر و برکت و رفاه؛ برنج، نشانی از خیر و برکت و فراوانی؛ آب، نشان صافی و پاکی و روشنایی و گشایش کار؛ ماهی قرمز، شگون دارد؛ آیینه، برای رفع کدورت و نشانی ازصفا و پاکی و یکرنگی است.

افراد خانواده بعد از تحویل سال نو با هم روبوسی کرده و عید را به هم تبریک می گویند و برای هم سال خوب و پربرکتی را آرزو می کنند.

● دعای تحویل سال نو

مجلسی در کتاب زادالمعاد در خصوص دعای سال نو روایت می کند که در وقت تحویل سال این دعا را بسیار بخوانید:« یا مقلب القلوب والابصار یا مدبر اللیل والنهار یا محول الحول و الاحوال حول حالنا الی احسن الحال.»

علامه مجلسی(ره) همچنین خواندن این دعا را در نوروز مناسب دانسته است:

«اللهم هذه سنه جدیده و انت ملک قدیم اسإلک خیرها و خیرمافیها و اعوذبک من شرها و شرمافیها و استلفیک موونتها و شغلها یا ذالجلال و الاکرام. ؛ بارالها! این سال جدید است و تو خدایی ازلی و قدیم هستی. خیر این سال و خیر آنچه را در این سال پیش می آید، از تو خواستارم و از شر این سال و شرآنچه در این سال پیش خواهد آمد، به تو پناه می برم...»

● زیارت اهل قبور

رفتن به زیارت اهل قبور در آغازین روزهای سال نو و نیز برگزاری مراسم تحویل سال در کنار قبور شهدإ از دیگر آداب دینی نوروز است.

تشرف و حضور در اماکن مقدسه و مشاهد مشرفه و برگزاری مراسم تحویل سال نو در آن مکانها نیز از جمله آداب نوروز می باشد.

● رنگ کردن تخم مرغ

یکی از کارهای خوب در ایام عید نوروز انجام می شود، رنگ کردن تخم مرغ با رنگ های شاد است که این کار را بچه ها خیلی دوست دارند. تخم مرغ های رنگ شده را به بچه های کوچک به عنوان عیدی می دهند.

● دید و بازدید و دادن عیدی

ایام عید فرصت مناسبی برای صله رحم و رسیدگی به وضع خویشان و بستگان است که این نیز یکی از نشانه های اخلاق و سنن مرضیه اسلامی و انسانی است. از همان روز اول نوروز، دید و بازدیدها آغاز می شود. در همه خانواده ها رسم بر آن است که افراد خانواده ابتدا به دیدن بزرگترهای فامیل می روند و عید را به آنها تبریک می گویند. سپس به خانه بر می گردند و منتظر می مانند تا بزرگترها به آنها سر بزنند. در این دید و بازدیدها عیدی هم داده می شود.

علاوه بر دیدوبازدید از بستگان، دوستان، همسایگان و بزرگان فامیل، با جمعی از مصیبت دیدگان در سال گذشته نیز دیدار می شود. دید و بازدیدها تا روز سیزده بدر، (سیزدهمین روز سال نو)، ادامه داد.

● سیزده به در

اجرای مراسم سیزده به در در میان ایرانیان از دیر باز امری بسیار جدی بوده است که همواره با برپایی مراسمی خاص همراه بوده است . از آن جمله می توان به غذاهایی که مردم به طور سنتی در روز سیزده به در می خوردند اشاره کرد . خوردن کاهو سکنجبین و چغاله بادام از خوردنی های مرسوم عصر سیزده به در است.

در تهران قدیم آن گونه که جعفر شهری، نویسنده کتاب «تهران قدیم» روایت کرده در روز سیزده به در مردم نسبت به طبخ و مصرف دمی یا دمپختک باقلا که غذای اصلی محسوب می شد و سپس بلغور یا آش رشته اقدام می کردند. حبوبات و سبزیجات آش و بلغور در خانه پخته می شد و تنها در دشت و باغ، آب و رشته آن افزوده می شد.

منبع : yurdum-Azarbaijan.mihanblog.com

سر آغاز جشن ِ نوروز، روز نخست ماه فروردین (روز اورمزد) است و چون برخلاف سایر جشن‌ها برابری نام ماه و روز را به دوش نمی‌کشد ، بر سایر جشن‌ها‌ی ایران باستان برتری دارد. در مورد پیدایی این جشن افسانه‌های بسیار است ، اما آنچه به آن جنبه‌ی راز وارگی می‌بخشد ، آیین‌های بسیاری است که روزهای قبل و بعد از آن انجام می‌گیرد. اگر نوروز همیشه و در همه جا با هیجان و آشفتگی و درهم ریختگی آغاز می‌شود ، حیرت انگیز نیست چرا که بی‌نظمی یکی از مظاهر آن است. ایرانیان باستان ، نا آرامی را ریشه‌ی آرامش و پریشانی را اساس سامان می‌دانستند و چه بسا که در پاره‌ای از مراسم نوروزی ، آن‌ها را به عمد بوجود می‌آوردند ، چنان که در رسم باز گشت ِ مردگان (از 26 اسفند تا 5 فروردین) چون عقیده داشتند که فروهر‌ها یا ارواح درگذشتگان باز می‌گردند ، افرادی با صورتک‌های سیاه برای تمثیل در کوچه و بازار به آمد و رفت می‌پرداختند و بدینگونه فاصله‌ی میان مرگ و زندگی و هست و نیست را در هم می‌ریختند و قانون و نظم یک ساله را محو می‌کردند. باز مانده‌ی این رسم ، آمدن حاجی فیروز یا آتش افروز بود که تا چند سال پیش نیز ادامه داشت. از دیگر آشفتگی‌های ساختگی ، رسم میر نوروزی ، یعنی جا به جا شدن ارباب و بنده بود. در این رسم به قصد تفریح کسی را از طبقه‌های پایین برای چند روز یا چند ساعت به سلطانی بر می‌گزیدند و سلطان موقت ? بر طبق قواعدی ? اگر فرمان‌های بیجا صادر می‌کرد ، از مقام امیری بر کنار می‌شد. حافظ نیز در یکی از غزلیاتش به حکومت ناپایدار میر نوروزی گوشه‌ی چشمی دارد: سخن در پرده می‌گویم ، چو گل از غنچه بیرون‌ای که بیش از چند روزی نیست حکم میر نوروزی. خانه تکانی هم به این نکته اشاره دارد ؛ نخست درهم ریختگی ، سپس نظم و نظافت. تمام خانه برای نظافت زیر و رو می‌شد. در بعضی از نقاط ایران رسم بود که حتا خانه‌ها را رنگ آمیزی می‌کردند و اگر میسر نمی‌شد ، دست کم همان اتاقی که هفت سین را در آن می‌چیدند ، سفید می‌شد. اثاثیه‌ی کهنه را به دور می‌ریختند و نو به جایش می‌خریدند و در آن میان شکستن کوزه را که جایگاه آلودگی‌ها و اندوه‌های یک ساله بود واجب می‌دانستند. ظرف‌های مسین را به رویگران می‌سپردند. نقره‌ها را جلا می‌دادند. گوشه و کنار خانه را از گرد و غبار پاک می‌کردند. فرش و گلیم‌ها را غاز تیرگی‌های یک ساله می‌زدودند و بر آن باور بودند که ارواح مردگان ، فروهر‌ها (ریشه‌ی کلمه‌ی فروردین) در این روز‌ها به خانه و کاشانه‌ی خود باز می‌گردند ، اگر خانه را تمیز و بستگان را شاد ببینند خوشحال می‌شوند و برای باز ماندگان خود دعا می‌فرستند و اگر نه ، غمگین و افسرده باز می‌گردند. از این رو چند روز به نوروز مانده در خانه مُشک و عنبر می‌سوزاندند و شمع و چراغ می‌افروختند. در بعضی نقاط ایران رسم است که زن‌ها شب آخرین جمعه‌ی سال بهترین غذا را می‌پختند و بر گور درگذشتگان می‌پاشیدند و روز پیش از نوروز را که همان عرفه یا علفه و یا به قولی بی بی حور باشد ، به خانه‌ای که در طول سال در گذشته‌ای داشت به پُر سه می‌رفتند و دعا می‌فرستادند و می‌گفتند که برای مرده عید گرفته اند. در گیر و دار خانه تکانی و از 20 روز به روز عید مانده سبزه سبز می‌کردند. ایرانیان باستان دانه‌ها را که عبارت بودند از گندم ، جو ، برنج ، لوبیا ، عدس ، ارزن ، نخود ، کنجد ، باقلا ، کاجیله ، ذرت ، و ماش به شماره‌ی هفت- نماد هفت امشاسپند - یا دوازده ? شماره‌ی مقدس برج‌ها ? در ستون‌هایی از خشت خام بر می‌آوردند و بالیدن هر یک را به فال نیک می‌گرفتند و بر آن بودند که آن دانه در سال نو موجب برکت و باروری خواهد بود. خانواده‌ها بطور معمول سه قاب از گندم و جو و ارزن به نماد هومت (= اندیشه‌ی نیک) ، هوخت (= گفتار نیک) و هوو.رشت (کردار نیک) سبز می‌کردند و فروهر نیاکان را موجب بالندگی و رشد آنها می‌دانستند. چهار شنبه سوری که از دو کلمه‌ی چهارشنبه ? منظور آخرین چهارشنبه‌ی سال ? و سوری که همان سوریک فارسی و به معنای سرخ باشد و در کل به معنای چهارشنبه‌ی سرخ ، مقدمه‌ی جدی جشن نوروز بود. در ایران باستان بعضی از وسایل جشن نوروز از قبیل آینه و کوزه و اسفند را به یقین شب چهارشنبه سوری و از چهارشنبه بازار تهیه می‌کردند. بازار در این شب چراغانی و زیور بسته و سرشار از هیجان و شادمانی بود و البته خرید هرکدام هم آیین خاصی را تدارک می‌دید. غروب هنگام بوته‌ها را به تعداد هفت یا سه (نماد سه منش نیک) روی هم می‌گذاشتند و خورشید که به تمامی پنهان می‌شد ، آن را بر می‌افروختند تا آتش سر به فلک کشیده جانشین خورشید شود. در بعضی نقاط ایران برای شگون ، وسایل دور ریختنی خانه از قبیل پتو ، لحاف و لباس‌های کهنه را می‌سوزاندند. آتش می‌توانست در بیابان‌ها و رهگذرها و یا بر صحن و بام خانه‌ها افروخته شود. وقتی آتش شعله می‌کشید از رویش می‌پریدندو ترانه‌هایی که در همه‌ی آنها خواهش برکت و سلامت و بارآوری و پاکیزگی بود ، می‌خواندند. آتش چهار شنبه سوری را خاموش نمی‌کردند تا خودش خاکستر شود. سپس خاکسترش را که مقدس بود کسی جمع می‌کرد و بی آنکه پشت سرش را نگاه کند ، سر ِ نخستین چهار راه می‌ریخت. در باز گشت در پاسخ اهل خانه که می‌پرسیدند: "کیست؟" می‌گفت: "منم." - " از کجا می‌آیی؟" - "از عروسی... " - "چه آورده‌ای؟" - "تندرستی..." شال اندازی از آداب چهارشنبه سوری بود. پس از مراسم آتش افروزی جوانان به بام همسایگان و خویشان می‌رفتند و از روی روزنه‌ی بالای اتاق (روزنه‌ی بخاری) شال درازی را به درون می‌انداختند. صاحب خانه می‌بایست هدیه‌ای در شال بگذارد. شهریار در بند 27 منظومه‌ی حیدر بابا به آیین شال اندازی و در بند 28 به ارتباط شال اندازی با برکت خواهی و احترام به درگذشتگان به نحوی شاعرانه اشاره دارد: برگردان بند 27: عید بود و مرغ شب آواز می‌خواند دختر نامزد شده برای داماد ، جوراب نقشین می‌بافت... و هر کس شال خود را از دریچه‌ای آویزان می‌کرد وه... که چه رسم زیبایی است ? رسم شال اندازی ? هدیه عیدی بستن به شال داماد... برگردان بند 28 من هم گریه و زاری کردم و شالی خواستم شالی گرفتم و فوراً بر کمر بستم شتابان به طرف خانه‌ی غلام (پسر خاله‌ام) رفتم ، و شال را آویزان کردم... فاطمه خاله‌ام جورابی به شال من بست "خانم ننه‌ام" را به یاد آورد و گریه کرد... شهریار در توضیح این رسم می‌گوید: "در آن سال مادر بزرگ من (خانم ننه) مرده بود. ما هم نمی‌بایست در مراسم عید شرکت می‌کردیم ولی من بچه بودم ، با سماجت شالی گرفتم و به پشت بام دویدم." از دیگر مراسم چهارشنبه سوری فالگوش بودو آن بیشتر مخصوص کسانی بود که آرزویی داشتند. مانند دختران دم بخت یا زنان در آرزوی فرزند. آنها سر چهار راهی که نماد گذار از مشکل بود می‌ایستادند و کلیدی را که نماد گشایش بود ، زیر پا می‌گذاشتند. نیت می‌کردند و به گوش می‌ایستادند و گفت و گوی اولین رهگذران را پاسخ نیت خود می‌دانستند. آنها در واقع از فروهر‌ها می‌خواستند که بستگی کارشان را با کلیدی که زیر پا داشتند ، بگشایند. قاشق زنی هم تمثیلی بود از پذیرایی از فروهر‌ها... زیرا که قاشق و ظرف مسین نشانه‌ی خوراک و خوردن بود. ایرانیان باستان برای فروهر‌ها بر بام خانه غذاهای گوناگون می‌گذاشتند تا از این میهمانان تازه رسیده‌ی آسمانی پذیرایی کنند و چون فروهر‌ها پنهان و غیر محسوس اند ، کسانی هم که برای قاشق زنی می‌رفتند ، سعی می‌کردند روی بپوشانند و ناشناس بمانند و چون غذا و آجیل را مخصوص فروهر می‌دانستند ، دریافتشان را خوش یُمن می‌پنداشتند. اما اصیل ترین پیک نوروزی سفره‌ی هفت سین بود که به شماره‌ی هفت امشاسپند از عدد هفت مایه می‌گرفت. دکتر بهرام فره وشی در جهان فروری مبنای هفت سین را چیدن هفت سینی یا هفت قاب بر خوان نوروزی می‌داند که به آن هفت سینی می‌گفتند و بعدها با حذف (یای) نسنت به صورت هفت سین در آمد. او عقیده دارد که هنوز هم در بعضی از روستاهای ایران این سفره را ، سفره‌ی هفت سینی می‌گویند. چیزهای روی سفره عبارت بود از آب و سبزه ، نماد روشنایی و افزونی ، آتشدان ، نماد پایداری نور و گرما که بعد‌ها به شمع و چراغ مبدل شد ، شیر نماد نوزایی و رستاخیز و تولد دوباره ، تخم مرغ نماد نژاد و نطفه ، آیینه نماد شفافیت و صفا ، سنجد نماد دلدادگی و زایش و باروری ، سیب نماد رازوارگی عشق ، انار نماد تقدس ، سکه‌های تازه ضرب نماد برکت و دارندگی ، ماهی نماد برج سپری شده‌ی اسفند ، حوت (= ماهی) ، نارنج نماد گوی زمین ، گل بید مشک که گل ویژه‌ی اسفند ماه است ، نماد امشاسپند سپندار مز و گلاب که باز مانده‌ی رسم آبریزان یا آبپاشان است ( بر مبنای اشاره‌ی ابو ریحان بیرونی چون در زمستان انسان همجوار آتش است ، به دود و خاکستر آن آلوده می‌شود و لذا آب پاشیدن به یکد یگر نماد پاکیزگی از آن آلایش است. ) نان پخته شده از هفت حبوب ، خرما ، پنیر ، شکر ، بَرسَم (= شاخه‌هایی از درخت مقدس انار ، بید ، زیتون ، انجیر در دسته‌های سه ، هفت یا دوازده تایی) و کتاب مقدس. بعضی از مؤمنان مسلمان نوروز را مقارن با روز آغاز خلافت علی علیه السلام می‌دانستند چنانکه‌هاتف اصفهانی می‌گوید: نسیم صبح عنبر بیز شد ، بر توده‌ی غبرا زمین سبز نسرین خیز شد چون گنبد خضرا همایون روز نوروز است امروز و به فیروزی بر اورنگ خلافت کرده شاه لافتی مأوا بد نیست اشاره شود که در زمان شاهی ِ فتحعلیشاه قاجار و به فرمان او دستور داده بودند که شاعران به جای مدح ، حقیقت گویی کنند. شاعری با تکیه بر این فرمان شعر زیر را سرود و آن را در حضور شاه خواند و صله‌ی قابل توجهی هم دریافت نمود ! مگر دارا و یا خسرو ست این شاه بدین جاه و بدین جاه و بدین جاه ز کیخسرو بسی افتاده او پیش بدین ریش و بدین ریش و بدین ریش ز جاهش مُلک کیخسرو خراب است ز ریشش ریشه‌ی ایران در آب است در پایان با آرزوی سالی خجسته با ترجمه‌ی شعری از ابونواس شاعر اهوازی نوشتار را به انجام می‌بریم: مگر نمی‌بینی که ؛ خورشید به برج بره اندر شده و اندازه‌ی زمانه برابر گردیده؟ مگر نمی‌بینی که ؛ مرغان پس از زبان گرفتگی به آواز خوانی پرداخته‌اند؟ مگر نمی‌بینی که ؛ زمین از پارچه‌های رنگین گیاهان جامه بر تن کرده؟ پس بر نوشدن زمانه شاد کام می‌باش.. 

منبع : http://iranianebastan.blogsky.com/?PostID=6

بولودوز یاغار اولسون ، سولاریز آخار اولسون ، اوجاقیز یانار اولسون ، نوروزبایرامینیز موبارک اولسون

 Buluduz yağar olsun . sularız axar olsun . ocağız yanar olsun . novruz bayramınız mübarək olsun .

ابرتون بارنده،آب هاتون روان(جاری)،اجاقتون روشن،نوروزتون مبارک

بایرام گوزللیک دیر ، گوزللیک لر سیزین اولسون ، بایرام اوموددور ، اومودلرینیز گرچک اولسون ، نوروز بایرامینیز موبارک اولسون

 

Bayram gözəllikdir . gözəlliklər sizin olsun . bayram ümüddür . ümüdləriniz gərçək olsun . novruz bayramız mübarək .

عید قشنگه،فشنگیها نصیبتون باشه،عید پر از امیده ، امیدتون ابدی باشه،عید نوروزتون مبارک باشه

“یئنه گلیر نازلی باهار ، نازلی یاز

هامینین یازیسین بو ایل یاغلی یاز

جان ساغلیغی ، جیب وارلیغی ، اولوم آزمهریبان آللاهیم ، بئله یازی یاز.”

“تازا ایلینیز موبارک اولسون.”

yenə gəlir nazlı bahar nazlı yaz

hamının yazısını bu il yağlı yaz

can sağlığı cib varlığı ölüm az

mehrıban Allahım belə yazı yaz

yeni iliniz mübarək olsun

بازم بهار میاد،با ناز

سرنوشت همه رو خوب بنویس امسال 

سلامتی تن،جیب پر،بلا ها دور

خدایا بازم بهار و بیار

“” سال نو مبارک “”

“گوزل اینسانلار ، گوزل گونلرده یادا دوشرلر”بو گوزل گونده دونیانین بوتون گوزللیک لری سنین حایاتین دا اولسون…” نوروز بایرامی سنه موبارک اولسون

gözəl ınsanlar gözəl günlərdə yada düşərlər. bu gözəl gündə dunyanın bütün gözəllikləri sənin hayatında olsun . novruz bayramı sənə mübarək .

“آدمای خوب ،تو روزای خوب یاد آدم میفتن”،تو ان روز قشنگ همه زیباییهای دنیا قسمت تو باشه …” عید نوروزت مبارک

سیزی بوگون کی نوروز بایرامی مناسیبتی ایله تبریک ائدیرم.قوی همیشه بئله گوزه ل بیر گونده بیر-بیری میزه اس ام اس یازاق.قوی همیشه پول لاریمیز بئله شئی لره گئتسین. بایرامینیز موبارک 

sizi bügün ki münasibətilə təbrik edirəm . qoy həmişə belə gözəl bir gündə birbirimizə sms yazaq . qoy həmişə pullarımız belə şeylərə getsin . bayramınız mübarək .

تو رو به این روزهای زیبای نوروز ،بذار همیشه تو این روزای قشنگ به هم اس ام اس بدیم.عیدت مبارک.

سیزه چوخ عزیز و دیرلی اولان نوروز بایرامین تبریک ائدیرم.سیزه جان ساغلیغی، سوفره نیزین بول و برکتلی اولماسین آرزو ائدیرم، قوی بوتون آرزولارینیز یئرینه یتشسین، نوروز بایرامینیزی تبریک ایدیرم!!!

 sizə çox əziz və dəyərli olan novruz bayramını təbrik edirəm . sizə can sağlığı sufranızın bol və bərəkətlı olmasını arzu edirəm . qoy bütün arzularınız yerinə yetişsin . novruz bayramızı təbrik edirəm .

عید نوروز مبارک باد.

براتون سلامتی و برکت سفره آرزو میکنم.بذارید همه آرزوهاتون تبدیل به واقعیت شه.

جهت مشاهده متن کامل بر روی ادامه مطلب کلیک کنید.

منبع : yurdum-Azarbaijan.mihanblog.com  

سرزمین آذربایجان در طول تاریخ هزاران ساله و پر فراز و نشیب خود با نامهای مختلفی در تاریخ ثبت شده است. و این اسامی معمولا از اسامی اقوامی گرفته شده بود که در آن سرزمین زیسته و دولتهای مقتدری را در آنجا بوجود آورده بودند. اسامی که با استناد به اسناد تاریخی میشود به آن اشاره کرد،از جمله عبارتند از: سرزمین قوتتی ها، هوری ها، سایبیرها، آذها، ماننا، ماد، آلبان ، آذربایگان وآذربایجان. اسم امروزی آذربایجان معرب آذربایگان میباشد که تخمینأ از اواخر قرن سوم قبل از میلاد تا زمان اشغال آنجا توسط اعراب بدان نام خوانده میشد.

آذربایگان یک کلمه کاملا تورکی بوده و در اصل متشکل ازاجزای : "آذ+ار+بای+گان یا قان معرب شده یعنی جان" میباشد.

ـ "آذ یا آس" نام قومی از توركهای قدیم ساکن در آذربایجان بوده که در نوشته های قدیم "اورخون ـ یئنی سئی" نامبرده شده است . بارتولد تاریخدان معروف روسی وابستگی آذها را با قبایل تورکوش که در منابع آشوری بارها به آنها اشاره شده است را محتمل میداند.

ـ "ار" دارای منشاء تورکی بوده و به معنی جوانمرد،فرد و انسان میباشد. این واژه به صورت پسوند به واژه های دیگر چسبیده و نام قبایل را بوجود میآورد(آوارـخزار یا خزرـ قاجار یا قجر و...) آزر یا آذر به معنی قوم و قبیله ای که بعدها با تغییرهای مختصری به "هازرـخازرـخزر"تبدیل ده است.

- "بای" یا" به ی" یا "بیکـ ـ بیگ" به معنی غنی ، حاکم، رئیس و... از طرفی "بایماق" در ترکی قدیم بع معنی تکامل و پیشرفت میباشد.

- "گان" در زبان تورکی با قبول تغییرات آوایی به "قان" (و در زبان عرب به جان) مبدل شده و دارای معانی زیادی چون پدر، خاقان و ... میباشد و نیز "قان" در ترکی علامت فاعلی با تأکید و مبالغه است (چالیشقان) و بایقان یعنی تکامل یافته و بسیار پیشرفته. با توجه به مراتب مذکور، "آذربایگان" به معنی "پدر توانگر انسان آذ یا آسی" و به بینی دیگر "پدر توانگر مبارک" و آذیهایی که بسیار پیشرفته هستند" میباشد. تاریخ قومی و نژادی آذربایجان با نژاد و ایل های تورک زبانی چون سومرها، ساویرها، قوتتی ها، اورارتوها، ماننا ها، ساکاها، کنگرها، مادها، اوغوزها، قبچاق ها و...مربوط است.(۱) حدود و مرزهای جغرافیایی سرزمین آذربایجان از دیرباز طبق اسناد باقی مانده آشوری، ایلامی، بابلی و...کاملا قابل اثبات است. طبق این اسناد حدود این سرزمین از جنوب کوههای قفقاز تا سرزمین کاسسی ها (کرمانشاه و لرستان امروزی) بوده است. یعنی در داخل ایران امروزی علاوه بر مناطق تورک نشین کنونی استانهای آذربایجان شرقی و غربی، اردبیل، زنجان، قزوین، همدان، قسمتهایی از استانهای مرکزی و گیلان و... کل استان کردستان و قسمتهای اعظمی از استانهای کرمانشاه و لرستان نیز جزو آذربایجان بوده است. م.دیاکونوف در کتاب "تاریخ ماد" نتیجه گیری میکند که سرزمین تحت حاکمیت آتروپات زمان حمله اسکندر کبیر درست منطبق با مرزهای دولت ماننا بود و این سرزمین بعدها آذربایگان نامیده شد.(۲)

طبق اسناد قدیمی عربی، در صدر اسلام حدود جغرافیایی آذربایجان از شهر دربند در داغستان امروزی تا جنوب استان همدان امروزی بود.( دربندنامه،ص۲۵،چاپ تفلیس ۱۸۹۸).(۳)

در دوران اشغال آذربایجان توسط خلفای اموی و عباسی نیز جغرافیای ارضی آذربایجان بدون تغییر و از همدان تا دربند باقی مانده بود و تحت نام "مملکت آذربایجان" تحت فرمانروایی یک حاکم عرب اداره میشد.

در مورد محدوده‌ جغرافیایی آذربایجان در دوره اسلامی، مدارك زیادی از جغرافی‌نگاران و مورخان وجود دارد. همه این نوشته‌ها و نظرات كه از دانشمندان و جهانگردان و جغرافی‌نگاران به نام ارائه گردیده، آذربایجان را تقریباً سرزمینی دانسته‌اند كه از شمال به دربند و از جنوب به همدان (لازم به ذكر است كه بعضی از منابع كه ارائه گردید قسمتی از كردستان را نیز در قلمرو آذربایجان به حساب آورده‌اند. از جمله سیسر یا سنه = سنندج) و از غرب و شمال غربی به امپراتوری عثمانی و از شرق به استان گیلان محدود بوده است كه تقریباً شامل استان‌های كنونی آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، اردبیل، زنجان، قزوین و قسمتی از استانهای مرکزی،کردستان،گیلان و کرمانشاه است.

بلعمی از وزرای عهد سامانی كه كتاب تاریخ طبری را ترجمه و تخلیص كرده است، در مورد حدود آذربایجان چنین می‌نویسد: ((اول حد از همدان گیرند تا به ابهر و زنگان بیرون شوند و آخرش به دربند خزران و بدین میانه، هر چه شهرها است همه را آذربایگان خوانند ... راه‌ها به آخر آذربایگان كه از آن جمله بلاد خزران شوند، گروهی برخشك و گروهی از دریا، كه از هر راهی دربند خوانند و به تازی باب گویند.))(۴)

مورخ و دانشمند شهیر محمود کاشغری در کتاب ارزشمند " دیوان لغات التورک" که هزار سال پیش نوشته راجع به سرزمینهای توركها، از جمله آذربایجان، معلومات زیادی را ارائه داده و مرزهای آذربایجان را از قم تا دربند ذکر کرده است.(5)

جام جم آنلاین: قبل از شروع عید نوروز، آذربایجانی‌ها با برگزاری مراسم خاص به استقبال فصل بهار می‌روند كه یكی از مهم‌ترین و مفصل‌ترین آنها مراسم چهارشنبه‌سوری است.

در گذشته نه چندان دور مراسم جالبی در این شب در استان آذربایجان شرقی برگزار می‌شد كه خیلی از آنها با گذشت زمان و ورود تكنولوژی رنگ باخته و تغییر چهره داده‌اند.

یكی از این مراسم، هدیه فرستادن به خانه تازه‌عروس است. چهارشنبه شب آخر سال هدیه تازه عروس كه شامل چهارشنبه یمیشی (آجیل چهارشنبه ‌سوری)، غذاهای پخته تزئین ‌شده، هدایایی برای داماد و فامیل نزدیك اوست را درون مجمع بزرگ می‌گذاشتند و به خانه دختر می‌فرستادند و كسی كه مجمع را حمل می‌كرد از طرف خانواده داماد انعام می‌گرفت. 

البته این مراسم امروزه نیز در بعضی از شهرها و روستاهای استان برگزار می‌شود، منتهی با رنگ و بوی امروزی‌تر، حتی در گذشته، مردم سهم میراب محله، شبگرد، پلیس محله و بابای مدرسه را كه شامل پیراهن، آجیل و... بود، كنار می‌گذاشتند.

آنچه بیشتر در گذشته میان آذربایجانی‌ها رسم بود، مراسم شال‌اندازی پسران جوان در شب چهارشنبه‌سوری بود. در این مراسم كه اكنون نیز در بعضی از روستاهای این خطه به چشم می‌خورد، پسران جوان، شالی را برداشته و آنرا از سوراخ بالای بام خانه پایین می‌انداختند و صاحبخانه متناسب با وسع مالی خود هدایایی چون آجیل، شیرینی، تخم‌مرغ و حتی جوراب را در گوشه شال می‌بست تا پسر آن را بالا بكشد. 

در اینجا اگر پسر خواستگار دختر خانواده بود، شال را بالا نمی‌كشید و اگر خانواده دختر با این وصلت موافق بودند یكی از لوازم دختر را به شال می‌بستند.

بهترین غذای شب چهارشنبه‌سوری در گذشته قورمه‌سبزی بود كه در حیاط خانه‌ها و روی اجاق پخته می‌شد و عطر و بوی برنج و قورمه‌سبزی از همه خانه‌ها برمی‌خاست.

در قدیم در چنین روزی مغازه‌ها را آذین می‌بستند و مجمع‌های بزرگ را به صورت طبقه‌های متعدد درمی‌آوردند و با آجیل‌های چهارشنبه‌سوری پر می‌كردند و با انواع مجسمه‌ها، ساعت‌ها و... تزئین می‌كردند و در معرض فروش می‌گذاشتند و معمولا تا پایان شب این آجیل‌ها فروش می‌رفتند.

از آداب خاص آذربایجانی‌ها روز چهارشنبه آخر سال این بود كه به سرچشمه می‌رفتند و زنان كوزه‌ها و كاسه بشقاب‌های سفالی كهنه را كنار چشمه می‌شكستند و كوزه نو را از آب چشمه پرمی‌كردند و آب آن را به چهارگوشه خانه می‌ریختند، دعا می‌خواندند و جلوی در را جارو می‌كردند و معتقد بودند با این كار تا یك سال با روحیه شاد زندگی می‌كند.

یكی دیگر از رسوم آذربایجانی‌ها در این شب آتش روشن كردن و پریدن از روی آتش بود كه این رسم امروزه فقط در میان جوانان مرسوم است. 

در این مراسم مردم و بخصوص جوان‌ها روی پشت‌بام‌ها آتش روشن می‌كردند و از روی آن می‌پریدند. همچنین درون كوزه‌ای را از مواد آتش‌زا كه خطر انفجار و آتش‌سوزی نداشت پر می‌كردند و زیر كوزه را سوراخ می‌كردند و توی آن فتیله می‌گذاشتند كه بعد از آتش زدن فتیله، نور آن تا حدود 30 متری در آسمان پیدا بود و این كار نوعی شادی و نشاط بین جوانان ایجاد می‌كرد.

یكی دیگر از مراسم آذربایجانی‌ها در این شب فال گوش ایستادن و شنیدن سخنان رهگذران بود. در این مراسم زنان و بخصوص دختران جوان پشت در ایستاده و سخنان اولین رهگذران را گوش داده و در زندگی آینده خود تعبیر می‌كردند. البته این روش به گونه دیگری نیز انجام می‌گیرد. 

به این صورت كه دختران جوان بیرون خانه ایستاده و كلیدی زیر پای خود قرار می‌دادند و صحبت‌های اولین رهگذران را شنیده و تعبیر می‌كردند.

سعیده دلال‌علیپور -‌ جام‌جم تبریز

آب  *  آتش    *  باد  *  خاک 

 

اگر نگاهی به فرهنگ آذربایجان بیاندازیم برای اکثر ایام و فصول سال مراسمات مختلفی می بینیم، که این نیز نشان بارز از فرهنگ غنی و قدرتمند آذربایجان می باشد.

برای آشنایی با بیشتر این مراسمات و شناخت مناسبتهای مختلف آذربایجان، علاوه بر میراث مکتوب، فولکولور یا فرهنگ شفاهی آذربایجان نیز کمک شایانی به ما می کند.

یکی از این مناسبتها، مراسمات مربوط به چهارشنبه های آخر سال می باشد که مقدمه ای تلقی می شوند برای مراسمات تحویل سال جدید.

عده ای برآنند که چهار بودن چهارشنبه های آخر سال به نوعی با فرضیه فیثاغورس مربوط می باشند. چرا که وی عدد چهار را اصل و ریشه طبیعت جاودان می داند. لذا بنا به اعتقاد اینها، عدد چهار در این آیین چهار وجه دارد که اولین آن منسوب به باد و در آن نیز باد می آید. دومین خاک، سومین آتش و سرانجام آب که در این زمان از یخ بستن خاک کاسته می شود و زمین نفس می کشد. تاریخ ما تورکها، فلسفه هر یک از ایام را به خوبی برای ما روشن می سازد و رابطه و احترام نیاکانمان را به طبیعت نشان می دهد. به همین خاطر نیز حتی ساعتهای مختلف روز نیز برای خود دارای جایگاه مخصوصی می باشند. و مراسمات این ایام  نوروز فلسفه های خاص خود را دارند که درک آنها نیاز به تدقیق در میراث معنوی به جا مانده از نیاکانمان دارد. در این مقال مختصری در مورد مراسمات مربوط به چهارشنبه های آخر سال ذکر می شود.

چهارشنبه های آخر سال را به ترتیب با اسامی چهار عنصر طبیعی مشخص کرد ه اند که عبارتند از: “سو چرشنبه سی” (چهارشنبه آب) ، “اود چرشنبه سی” (چهارشنبه آتش) ، “یئل چرشنبه سی” (چهارشنبه باد) و “توپراق چرشنبه سی” (چهارشنبه خاک)  معروف می باشد که خود گواه پیوند  غنی فرهنگ آذربایجان با طبیعت و نشان گر تاریخ و تمدن آذربایجانی هاست شاید اغراق نباشد که بگوییم تمدن آذربایجان جزو اولین تمدن های روی زمین باشد .

به باور و اعتقاد نیاکان ما، “یئل، اود و سو” به مهمانی توپراق می روند و در معبد توپراق جمع می شوند و روزهای سخت، زمستانی را که توام با قحطی و فلاکت و سختی بوده است بر او عرضه می دارند و الهه توپراق را به بیداری دعوت می کنند و این چهار الهه دست در دست همدیگر با خواندن این شعر:

 

 

چرشنبه لیک 

در چهارشنبه آخر سال از طرف خانواده داماد به خانه تازه عروس هدایایی با عنوان “چرشنبه لیک” (هدیه روز چهارشنبه ) فرستاده می شود. در میان این هدایا می توان سبزه عید، چند شاخه گل سرخ، تعدادی ماهی قرمز، آجیل، لباس، چادری و… مشاهده کرد. همچنین سفره هفت سین، آینه، شانه و سرمه نیز همراه آن به خانه عروس می فرستند.

“چرشنبه بازاری” ( خرید روز چهارشنبه ) نیز آداب مخصوص به خود را دارد. همه مردم به بازار می روند و “چرشنبه لیک” می خرند. چرشنبه لیک عبارت است از آینه، شانه، جارو، آجیل و… در این روز برای بچه ها نیز اسباب بازی می خرند.

 

فال گوش و ایستادن: 

فال گوش و ایستادن را نیز می توان از رسومات مربوط به این روز به حساب آورد. در روستاها از منافذ پشت بامها و دیوارها و در شهرها از پشت درها، اشخاصی که می خواهند به این طریق برای خود “فال گوش” بگبرند با گوش خواباندن، سعی می کنند سخنان افراد داخل خانه ها را بشنوند و بعد از آن، نیتها و خواسته هایی که درذهن و دل خود گرفته اند را به وسیله این حرفها تعبیر می کنند. به همین خاطر در این روز در خانه ها حرفهایی که رد و بدل می شود حرفهایی دلنشین و زیبا می باشد.

فال آب: 

از دیگر فالهای این روز “سو فالی” (فال آب) می باشد. دخترها، عروس خانم ها و زنها، هر کدام وسایلی مانند سنجاق، دکمه، منجق و… را در داخل ظرفی که داخل آن آب است می اندازند سپس یک نفر بایاتی (دوبیتی تورکی) می خواند و یک کودک کم سن و سال یک به یک وسایل را از داخل ظرف بیرون می آورد. برای وسایل هر کس، از بایاتی هایی که خوانده شده تعابیری وجود دارد. خوانندگان بایاتی ها سعی می کنند حرفهای زیبا و دلنشین را بر زبان جاری سازند.

ریشه  کلمه " سوری " و همچنین ریشه مراسمات مختلف این روز را در این تاریخ مشاهده می کنیم. و حتی شاید بتوان گفت که سومرها ( قبائیل تورک ) اولین مردمانی بوده اند که مراسمات مربوط به چهارشنبه های آخر سال و نوروز را جشن می گرفتند.

 

 

             خرید کتاب چهارشنبه سوری در آذربایجان

الف) مقام و منزلت:

«الم ذَلِكَ الْكِتَابُ لاَ رَیْبَ فِیهِ هُدًى لِّلْمُتَّقِینَ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِالْغَیْبِ وَیُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ یُنفِقُونَ ؛ این كتاب كه هیچ تردیدی در آن نیست روشن گر راه پرهیزكاران است. آنان كه به غیب ایمان آورند و نماز را برپای دارند و از آنچه به ایشان روزی دادیم انفاق می‌كنند.»1] 

جابر بن عبدالله انصاری پیرامون تفسیر این آیه از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) چنین روایت می‌كند كه آن حضرت فرمودند: «خوشا به حال صبركنندگان در زمان غیبت او [مهدی] و خوشا به حال كسانیكه بر محبت او پابرجا می‌مانند آنها كسانی هستند كه خداوند در كتاب خویش چنین توصیفشان كرده و فرموده: «الذین یؤمنون بالغیب..». سپس آن حضرت فرمودند: «آنان حزب خدایند و آگاه باشید كه حزب خداوند پیروز است.»[2 

و در روایتی از امام صادق(علیه‌السلام) نیز آیه شریفه فوق به منتظران حضرت ولی عصر (علیه‌السلام) در عصر غیبت تفسیر شده است.3 

با توجه به روایاتی كه گذشت می‌توان سه ویژگی مهم منتظران را علاوه بر مقام و منزلت آنها از آیه مباركه فوق استفاده نمود كه آنها عبارتند‌ از: 

1. اعتقاد و ایمان راستین به امام زمان (علیه‌السلام) 

2. بر پا داشتن و اهمیت دادن به نماز.

3. انفاق و بخشش به فقیران و مستمندان. 

ب) صبر و ارتباط قلبی

«یا اَیُّهاالَّذِینَ آمَنُواْ اصْبِرُواْ وَصَابِرُواْ وَرَابِطُواْ وَاتَّقُواْ اللّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ ؛ ای كسانی‌كه ایمان آورده‌اید! صبر كنید و در برابر دشمنان پایدار باشید و از مرزهای خود مراقبت كنید و از خدا بپرهیزید [تقوی و خدا ترسی را پیشه سازید] شاید كه رستگار شوید.»[4 

نعمانی در كتاب غیبة خود از امام باقر (علیه‌السلام) نقل می‌كند كه درباره این آیه فرمودند: «كه صبر كنید بر ادای فرایض و در مقابل دشمنان پایداری كنید و با امامتان كه انتظارش را می‌كشید مرابطه نمایید.»5] 

«مرابطه» در لغت به معنای مراقبت از مرزها و بستن و محكم كردن آمده است و شاید مراد از «مرابطه» در این آیه شریفه ا ین باشد كه منتظر واقعی در عصر غیبت از خانه دل در مقابل غیر امام زمان مراقبت می‌نماید و سرزمین پنهاور قلبش را محل عشق و علاقه امام زمان(عجل الله تعالی فرجه الشریف) می‌گرداند و دل را به حضرت مهدی (علیه‌السلام) پیوند می‌دهد. 

احتمال دیگری كه در باره لغت «مرابطه» وجود دارد این است كه رابطه با امام (علیه‌السلام) یعنی خود را به رشته ولایت او بستن و بر خدمت و پیروی و یاری او گردن نهادن، و این یكی از اركان ایمان است كه آدمی خود را به امام خویش مربوط سازد و از او جدا نشود.[6 

ج) اطاعت محض

«یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ أَطِیعُواْ اللّهَ وَأَطِیعُواْ الرَّسُولَ وَأُوْلِی الأَمْرِ مِنكُمْ ؛ای كسانی كه ایمان آورده‌اید اطاعت كنید خدا را و اطاعت كنید پیامبر و اولی الامر از خودتان را».7 

جابر بن عبدالله انصاری می‌گوید هنگامی‌كه پروردگار این آیه را بر پیامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) نازل فرمود عرض كردم یا رسول الله؛ خدا و رسول را شناختیم، «اولی الامر» كه خداوند اطاعتشان را به اطاعت تو مقرون ساخته چه كسانی هستند؟ 

حضرت فرمودند: «آنان خلفای من و ائمه مسلمانان پس از من می‌باشند. اول آنها علی بن ابی‌طالب و ... [آخرینشان] حجت خدا در زمین و بقیة الله بر بندگانش است آنكه خدای تعالی مشرق و مغرب زمین را به دستان او فتح می‌كند. آنكه از شیعیان و دوستانش غیبتی خواهد داشت كه در زمان غیبتش بر اعتقاد به امامتش ثابت نمی‌ماند مگر كسی كه خداوند دلش را برای ایمان آزمایش كرده باشد».8 

از این آیه شریفه درمی‌یابیم كه منتظران واقعی امام زمان(علیه‌السلام) كسانی هستند كه در عصر غیبت مطیع بی چون و چرای حضرت هستند و همیشه به دنبال كسب رضایت خاطر آن عزیز می‌باشند. كه البته این اطاعت با پیروی همه جانبه از آیات نورانی قرآن و فرامین و دستورات ائمه معصومین (علیهم‌السلام) محقق خواهد شد.

د) امتحانات بسیار دشوار

«وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَیْءٍ مِّنَ الْخَوفْ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِّنَ الأَمَوَالِ وَالأنفُسِ وَالثَّمَرَاتِ وَبَشِّرِ الصَّابِرِینَ ؛ ما شما را به چیزی از قبیل ترس و گرسنگی و كاهشی در اموال و جان‌ها و محصولات می‌آزمائیم و مژده بده به آن‌ها كه شكیبا و ثابت قدم هستند.»9 

محمد بن مسلم می‌گوید: امام جعفر صادق(علیه‌السلام) در تفسیر این آیه فرمودند: «پیش از آمدن قائم (علیه‌السلام) علامت‌هایی برای امتحان مؤمنین خواهد بود. عرض كردم: آن علامت‌ها چیست؟ فرمودند: «بیماری‌های گوناگون كه سبب ترس و دلهره است و بالا رفتن نرخ‌ها كه سبب گرسنگی است و كاهش در اموال و جان‌ها كه سبب قحطی و مرگ و میر فراوان است و نقص در محصولات كه به نیامدن باران است، پس در آن موقع به آن‌ها كه در عقیده به ما ثابت می‌مانند مژده بده.»10 

یكی از ابعاد «غیبت كبری» بُعد آزمایشی آن است. در این مرحله، انسان مؤمن باید به دقت مراقب حال خود باشد كه مبادا با طولانی شدن زمان غیبت متزلزل گردد و فروغ ایمان از دلش زدوده شود. حضرت باقر (علیه‌السلام) در این باره می‌فرمایند: «ظهور مهدی (علیه‌السلام) بعد از غیبتی طولانی خواهد بود تا اینكه معلوم شود چه كسی او را در غیبت و نهان اطاعت می‌كند و به او ایمان دارد»[11 و نیز می‌فرمایند: «فقط كسانی در اعتقاد به مهدی(علیه‌السلام) پابرجا می‌مانند كه دل‌ آنان به فروغ ایزدی روشن شده باشد و روح خدایی به آنان مدد رساند.»12 

هـ) شرایط سخت زندگی

«حَتَّى إِذَا اسْتَیْأَسَ الرُّسُلُ وَظَنُّواْ أَنَّهُمْ قَدْ كُذِبُواْ جَاءهُمْ نَصْرُنَا ؛ تا آن‌جا كه رسولان مأیوس شدند [مردم] گمان كردن كه به آنان دروغ گفته شده است در این هنگام یاری ما به سراغ آن‌ها آمد».13 

امیرمؤمنان علی (علیه‌السلام) در ضمن فرمایشاتی پیرامون این آیه شریفه به شرایط سخت زندگی مؤمنین و عدم توجه جامعه و مردم به آن‌ها در عصر غیبت اشاره نموده تا آن‌جا كه می‌فرمایند: «... متقین [در عصر غیبت] در نظر مردم از مردار در چشم صاحبش بی‌ارزش‌تر خواهند شد كه در چنین شرایطی یاری خداوند و پیروزیش فرا رسد و این است معنای فرموده خداوند كه: « حَتَّى إِذَا اسْتَیْأَسَ الرُّسُلُ وَظَنُّواْ أَنَّهُمْ قَدْ كُذِبُواْ جَاءهُمْ نَصْرُنَا »[14

و در این باره چه زیبا فرمود پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله) كه زمانی خواهد آمد كه مؤمن از گوسفند خوارتر می‌شود15] مسلم است زمانی‌كه مردم در كارهای ناپسند و زشت تعاون و همكای می‌كنند و تكبر و خودپرستی در اعماق دل‌ها نفوذ كند و گناهان علنی شده و محرمات الهی سبك شمرده می‌شود، هنگامی كه امت اسلامی نماز را ضایع كنند و تابع شهوات باشند آمرین به معروف و ناهین از منكر خوار می‌شوند و در این جامعه‌ها هیچ جایی برای آن‌ها پیدا نمی‌شود و همه گناهكاران و فاسقان از آن‌ها بیزار می‌گردند و مؤمنان را افراد مزاحم و موانعی برای عصیانگری‌ها و بی‌بند و باری‌هایشان می‌پندارند. 

مؤمنان را افراد مزاحم و موانعی برای عصیانگری‌ها و بی‌بند و باری‌هایشان می‌پندارند. 

و) پاداش بزرگ

« وَمَن یُطِعِ اللّهَ وَالرَّسُولَ فَأُوْلَـئِكَ مَعَ الَّذِینَ أَنْعَمَ اللّهُ عَلَیْهِم مِّنَ النَّبِیِّینَ وَالصِّدِّیقِینَ وَالشُّهَدَاء وَالصَّالِحِینَ وَحَسُنَ أُولَـئِكَ رَفِیقًا ؛ كسی كه خدا و پیامبر را اطاعت كند،‌(در روز رستاخیز) همنشین كسانی خواهد بود كه خدا، نعمت خود را بر آنان تمام كرده؛ از پیامبران و صدیقان و شهداء و صالحان و آن‌ها چه نیكو رفیقانی هستد».16 

خوشا به حال كسانی كه در عصر غیبت و در شرایط سخت زندگی و امتحانات دشوار متزلزل نشوند و شب و روز منتظر ظهور امام زمان (علیه‌السلام) باشند و استوار بودنشان را در راه انتظار با اطاعت از خدا و پیامبر و ائمه(علیهم‌السلام) ثابت كنند كه حضرت سجاد (علیه‌السلام) فرمودند: «كسی كه بر ولایت ما ثابت بماند در زمان غیبت قائم (علیه‌السلام) خداوند به او اجر هزار شهید از شهیدان بدر و احد عطا می‌فرماید».[17 و امام صادق(علیه‌السلام) می‌فرمایند: «كسیكه در حال انتظار بمیرد مانند كسی است كه در خیمه قائم (علیه‌السلام) باشد.»18 بزرگترین اجر و پاداشی كه خداند برای منتظران و مطیعان امام عصر(عجل الله تعالی فرجه الشریف) در زمان غیبت فراهم كرده این است كه آن‌ها را با انبیاء و صدیقین و شهدا و صالحین محشور گرداند. علی بن ابراهیم از امام صادق(علیه‌السلام) پیرامون تفسیر این آیه چنین نقل می‌نماید كه امام فرمودند: «مراد از «نبیین» رسول خدا(صلی الله علیه و آله) و «صدیقان» علی(علیه ‌السلام) و «شهیدان» حسن و حسین و «صالحان» ائمه (علیهم‌السلام) می‌باشند و «نیكو رفیقان» قائم از آل محمد (علیهم‌السلام) است». [19

پی نوشتها :

1 - سوره بقره، آیه 1-3

[2] - كفایة الاثر: ص 60.

3] - كمال الدین و تمام النعمه: ج 2،ص 340.

4 - سوره آل عمران،‌آیه 200.

5 - غیبت نعمانی:‌ص 105 – المحجة: علامه بحرانی، ص 99.

6 - مكیال المكارم: ج 2، ص 572 – تفسیر برهان: ج 1‌،‌ص 335،‌حدیث 12.

7 - سوره نساء، آیه 59.

8 - المحجة: ص 109.

9 - سوره بقره،‌آیه 155.

10 - ینابیع المودة: ج 3، ص 235، حدیث 2.

11 - كمال الدین: ج 1، ص 231، باب 32، حدیث 16 – بحارالانوار: ج 52، ص 191، باب 25، حدیث 24.

12- بحارالانوار: ج 52، ص 224. 

13 - سوره یوسف: آیه 110. 

14- دلائل الامامه: ص 248. 

15 روزگار رهایی: ص 254.

16 - سوره نساء، آیه 69.

17 - روزگار رهایی: ص 271.

18- روزگار رهایی: ص 379. 

19 - تفسیر قمی: ج 1، ص 142.

به گزارش فارس، «شان استون» پسر الیور استون فیلمساز بزرگ آمریکایی ظهر امروز -۲۵ بهمن ماه- با حضور در دفتر آیت الله ناصری واقع در اصفهان به دین اسلام مشرف شد.

بنا بر این گزارش، شان استون که خود نیز در زمینه فیلمسازی فعالیت می‌کند، مدتی پیش برای حضور در همایشی با موضوع بررسی فیلم‌های هالیوودی به ایران آمد و طی حضورش در ایران با فرج الله سلحشور نیز دیدار کرد.

استون به منظور تشرف به دین اسلام چند روزی است که در اصفهان به سر می‌برد. او لحظاتی پیش با قرائت شهادتین به دین اسلام و مذهب شیعه روی آورد.

تاریخچه

چندی قبل مقاله‌ای تحت عنوان زبان فارسی و گویش آذری در آخرین شماره نشریه دانشجویی مبین (شماره ششم – اسفند 1380 ) به چاپ رسید كه سراسر تحریف واقعیت و توهین به زبان و فرهنگ ملت آذربایجان بود كه احساسات قشر طالب علم و دانش دانشگاه را جریحه دار نمود. لذا با اینكه تحریفات نام برده در حد نوشتن جوابیه نمی‌باشد، ولی به منظور آگاهی افكار عمومی دانشجویان تصمیم به تنظیم نوشته‌ای كه هم‌اكنون در خدمتتان می‌‌باشد گرفتیم. در ابتدا قبل از شروع بررسی تاریخی تركی بودن زبان مردم آذربایجان از حداقل هفت هزار سال قبل تا به امروز سخنی چند با نویسندة محترم داریم.

نویسندة گرامی اطلاعات نادرستی كه جنابعالی سعی در تلقین آنها به خواننده دارید به پیرو سیاستهای شونیستی و پان فارسیستی رژیم پهلوی می‌باشد، كه بعد از انقلاب اسلامی نیز ادامه دارد، البته از شدت آن كمی كاسته شده است. بنابراین جنابعالی می‌توانید از منابع بی‌طرف و بی‌غرض كه بعد از انقلاب به چاپ رسیده برای پی بردن به واقعیات‌های تاریخی استفاده نمایید.

همانطور كه آقای خامنه‌ای در سفر اخیر خود به استان اردبیل بیان داشتند رمز وحدت ملی ایران نه زبان فارسی بلكه دین مبین اسلام می‌باشد، و لذا در گفتار و نوشتارهای خود این بیانات را مد نظر داشته باشید و سعی در پیاده نمودن سیاستهای فرسودة رژیم پهلوی نفرمایید.

همچنین توجه جنابعالی و امثالهم به این آیه از قرآن بسیار ضروری می‌باشد: « و من ایاته خلق السموات و الارض و اختلاف السنتكم و الوانكم ان فی ذالك لایات للعالمین» (سوره روم آیه 22)

ترجمه: از نشانه‌های او (خداوند) است، آفرینش زمین و آسمان و اختلاف زبانها و نژادها است، اینها آیات خداوند را برای انسان روشن می‌سازد.

اما زبان مورد ادعائی نویسنده مقاله عنوان شده، و سایر منابع وابسته به شوونیسم كه هیچگونه وجود خارجی ندارد و لازم به ذكر است كه این زبان اختراع جاسوس و عامل انگلیسی در ایران (احمد كسروی) می‌باشد، كه ایشان نیم زبانهای تاتی و تالشی موجود در بعضی از روستاهای منطقه مرند را كه متكلمین آن حتی به چند هزار نفر هم نمی‌رسد را به عنوان زبان آذری تلقی كرده كه گویا زبان باستانی آذربایجان نیز بوده. البته این ادعاها به هیچ گونه پایگاه علمی وابسته نیست، چرا كه كسی از گرامر، قواعد، دستورزبان،‌صرف و نحو زبانی جعلی بنام آذری اطلاعی ندارد و قواعد آنرا تدوین نكرده از تاریخ رونق و ادامة حیات آن و كاربرد و قلمرو نفوذ ادعائی آن، فولكلور، داستان، افسانه و آثار برگزیدة نظم و نثر یا ... اثری ملموس ارائه نشده، از نقش زبان ادعائی (آذری) در ادبیات فارسی و زبان تركی و زبانهای دیگر، ماقبل و مابعد آن چیزی در بین نیست و اگر واقعاً هست در كجا تدریس می‌شود؟ كسی تا به حال آنرا یاد نگرفته و كسی یاد نداده و اگر وجود داشت، در هفتاد سال گذشته بدون شك در دانشكده‌های ادبیات خود، جزء دروس اجباری تدریس، و جزء مواد درسی مؤسسات عالی یا در برنامه درسی دبیرستانها قرار می‌گرفت.1

همچنین زبان تركی كه به ادعای نویسنده در زمان صفویه به میان آمده (یعنی كه به قول ایشان سابقاً وجود نداشته) هم قبل و هم بعد از صفویه آثار ارجمندی بر جای گذاشته است كه تعداد آنها بالغ بر صدها كتاب، رساله و اثر علمی، ادبی، فلسفی، شعر، نظم و نثر می‌باشد كه بعضی از آثار ماقبلی صفوی عبارتند از: قوتاد، قوبیلیك، نهج الفرادیس، عتبه الحقایق، صحاح‌العجم، اغوزنامه، دیوان الغات الترك محمود كاشغری و صدها اثر دیگر كه طبعاً برای نوشتن آنها پشتوانه ادبی هزاران ساله لازم است كه با فرض آذری بودن تركان آذربایجان نمی‌توان كتابهای خلق الساعه نوشت.

اما جالبتر اینكه حتی یك كتاب یا دیوان به زبان آذری وجود ندارد.2 ولی استحكام زبان تركی تا آنجاست كه توانست زبان عربی را كه جزو زبانهای با قاعده و گستردة دنیاست پس از حملة اعراب در آذربایجان، منزوی و مستحیل كند چنانچه زبان عربی وارد آذربایجان نشده و ادامه حیات نداده است.3

همچنین نویسندة محترم مقالة نام برده و مدافعان زبان آذری، گاه سلجوقیان، گاه غزنویان، گاه مغولها و گاه صفویان را موجب تُرك شدن تركهای آذربایجان می‌دانند. اما كسی كه كمترین اطلاعی از تاریخ داشته باشد، به خوبی می‌داندكه مغولها از چین تا غرب آفریقا و از سیبری تا اقیانوس هند را تحت حكومت داشتند و خانهای مغول بر تمام آسیای میانه و هندوستان و ایران حكمرانی می‌كردند پس چرا مردم سایر مناطق غیر ترك زبان را ترك نكرده‌اند؟

سلجوقیان، غزنویان، اتابكان، صفویان و مغولها كه همگی ترك بودند در سایر نقاط ایران بیش از آذربایجان حكومت كرده‌اند و پایتخت دیرپای صفویان و سلجوقیان، اصفهان بوده و شهرهای تبریز ، مراغه و اردبیل كمتر به عنوان پایتخت حكومتهای فوق بوده اما چرا در این بین فقط مردم آذربایجان ترك شده ولی مثلاً مردم اصفهان ترك نشده‌اند و چگونه بعد از هفتاد سال تبلیغات با استفاده از بیت‌المال و وسایل ارتباطی پیشرفته و آموزش اجباری فارسی، تركهای آذربایجان فارس نشده‌اند، اما در زمان فلان شاه، باعدم وجود حتی یك صدم از این امكانات مردم غیر ترك یكباره ترك شده‌اند؟ و چرا اینگونه افراد در بررسی زبان مردم آذربایجان از زبان حداقل بیست و پنج میلیون آذربایجانی تُرك، چشم پوشی نموده و به گویش چند هزار نفر به لهجه‌های تاتی و هرزنی پناه می‌برند؟

اما به منظور بررسی زبان آذربایجان در طول تاریخ، در ابتدا به بررسی تاریخ اقوام و حكومتهایی كه در آذربایجان بوده‌اند می‌پردازیم. در مورد ملتهایی كه قبلاً در آذربایجان زیسته‌اند می‌توان به سومئرها، ایلامیها، هوری‌ها، آراتتاها، كاسسی‌ها، قوتتی‌ها، لولوبی‌ها، اورارتوها، ایشغوزها (ایسكیت‌ها)، مانناها، گیلزان‌ها، كاسپی‌ها و ... اشاره كرد كه زبان تمامی آنها التصاقی و جزو خانوادة زبانهای تركی بوده.4 از این میان سومئریها، ایلامیها و هوری‌ها اقوامی بودند كه اولین تمدنها و مدنیّتها را روی زمین بنا نهادند.

با توجه به كتب ارزشمندی چون كتابهای پی‌یئرآمیه، دكتر ضیاء صدر، پروفسور دكتر زهتابی و ... می‌توان به صراحت گفت كه آذربایجان از حدود هفت هزار سال قبل جایگاه تمدنهای نامبرده می‌باشد. در این مورد نیز چندی پیش یك هیأت باستانشناسی آمریكایی – ایرانی در تپة حسنلو به كشفهای ارزشمندی دست یافتند. رهبر این هیأت (رائبرت دالسون) بعد از تحقیقات فراوان، تاریخ این منطقه را به ده دوره تقسیم كرد كه اولین دوره حدود 6000 سال قبل از میلاد و چهارمین دوره مربوط به 1300 سال قبل از میلاد تا 800 سال قبل از میلاد می‌باشد. كه اولین دوره مربوط به هوریها و آخرین دوره مربوط به مانناها می‌باشد.5

1 – جایگاه اصلی هوریها در هزاره 3 و 4 (600 سال قبل) در آذربایجان و مناطقی از قسمتهای شمالی زاگرس و كوههای توروس بود.6 همچنین از ربع سوم هزارة قبل از میلاد (2400 سال قبل از میلاد) سند نوشته‌ای بدست آمده كه با الفبای اككد و به زبان التصاقی هوری بوده كه این سند متعلق به یكی از پادشاهان هوری بنام تیشاری می‌باشد و نیز نام یكی دیگر از پادشاهان هوریها به نام ساشانار كه در 1450 سال قبل از میلاد حكومت می‌كرده نیز معلوم است.7

2 – كاسسی‌ها: درست است كه كاسسی‌ها در آذربایجان نبودند ولی در همسایگی آنها می‌زیستند. و تقریباً 3000 سال قبل از میلاد مابین ایلام و مناطقی از آذربایجان ساكن بودند8 و به دلیل همزبانی و ارتباط سیاسی، فرهنگی، اجتماعی تاثیر زیادی در تاریخ آذربایجان داشته‌اند.

3 – قوتتی‌ها در 2800 سال قبل از میلاد و لولوبی‌ها 2500 سال قبل از میلاد در شرق و جنوب دریاچه ارومیه و قزوین و همدان ساكن بوده و حكومت كرده‌اند.9

4 – اورارتوها 1000 سال قبل از میلاد در آناتولی و پیرامون دریاچه وان و كوههای زاگرس و اطراف دریاچه ارومیه و شهرهای ماكو و نخجوان امروزی صاحب تمدن بوده‌اند.10

5 – در اوایل عصر 19 قبل از میلاد، قبایل مانناها با به هم پیوستن، دولت بزرگی در آذربایجان به وجود آورده و حكومت كرده‌اند.11

6 – مادها كه اولادهای قوتتی‌ها و لولوبی‌ها بودند 670 سال قبل از میلاد با اعتلاف با مانناها حكومتی قدرتمند به وجود آوردند كه همدان، اراك، ساوه، زرند، سونقور، كاشان، قم ، قزوین ، زنجان و ... تحت حاكمیت آنها بوده.12

واما در مورد زبان، همچنین ارتباط زبانی مادها و سومئرها دیاكونوف در فصل 42 كتاب خود می‌نویسد كه در لیست نامهای شاهان ماد یعنی قوتتی‌ها، به نامهایی بر می‌خوریم كه در لیست نام شاهان سومئر می‌باشد.

از دیگر همسایگان مادها كه همزمان با آنها بوده و زبان هردوی آنها از یك خانواده می‌باشد می‌توان به ایشغوزها اشاره كرد كه در قرنهای 7 و 8 قبل از میلاد در قسمتهایی از آذربایجان زندگی كرده‌اند.

برخلاف آنچه كه امروز شایع شده مادها نوة یك قبیلة منفرد بودند كه به اصطلاح از سایر آریائیها جدا شده و در آذربایجان ساكن شده‌اند و نه به رغم عقیدة شایع، دایر بر اینكه منابع مربوط به تاریخ ماد فوق العاده ناچیز است، منابع آشوری از قرن هفتم تا قرن نهم قبل از میلاد نه تنها برای احیای تاریخ باستان آذربایجان كافی است بلكه جزئیات مهمی را نیز روشن می‌سازد. با تغییر و تحولات در اوضاع سیاسی آنروزگار در آذربایجان، هفت قبیله آذربایجان باستان كه قبلاً جزو اتحادیه ماننا و اورارتووساكایی بودند اتحادیه‌ای تشكیل دادند كه بعدها یونانیان باستان آنها را میدیا آنچه ما، ماد می‌نامیم نامیدند، این قبایل را هرودوت تاریخ نگار یونانی چنین نام می‌برد:

1 - بوآسای Bousai

2 - پارتلاكئنوی Parelakenoi

3 - آستروخات Stroukhotes

4 - مغ Magai

5 - بودیو Boudioi

6 - آری زانتوی Ariazantoi

7 - ماد Mid

و نیز مطالعه نامهای شهرها و ولایات ماد نشان می‌دهد كه آنان آریایی نیستند.

بعد از آشنایی با تعدادی از اقوام و حكومتهای آذربایجان، اینك به بررسی نوع زبان آنها می‌پردازیم.

طبق تقسیم بندی متخصصان زبان‌شناس، كل زبانهای موجود در دنیا به سه شاخه تقسیم بندی می‌شود:13

1 – زبانهای التصاقی كه تمام زبانهای مربوطه به خانواده زبان تركی در این شاخه قرار دارند.

2 – زبانهای تحلیلی كه از مهمترین زبان این شاخه می‌توان به زبان عربی اشاره كرد (با توجه به این كه فارسی نیز سی و سومین لهجه زبان عربی می‌باشد بنابراین فارسی نیز در این شاخه قرار دارد.)14

3 – زبانهای هجایی كه از شاخص‌ترین زبانهای این شاخه نیز می‌توان به زبان چینی اشاره كرد.

حال با توجه به این تقسیم‌بندی و با توجه به اسناد تاریخی و علمی به بررسی نوع زبان اقوام ساكن در آذربایجان می‌پردازیم.

طبق تحقیقات هومئل زبانهای ایلام وسومئر از یك پایه و جزو زبانهای اورال- آلتایی (التصاقی) می‌باشد. 15زبانهای هوری و لولوبی نیز نه، تحلیلی و نه هجایی بوده، بلكه آنهانیز جزو زبانهای التصاقی می‌باشند.16

همچنین طبق نظریه ماراك دئمیكین (آكادئمیكین) زبان كاسسی‌ها، ایلامی‌ها، قوتتی‌ها، مادها و مانناها نیز التصاقی بود.17

زبانهای قوتتی‌ها، لولوبی‌ها همانند بوده و با زبانهای اورارتوها و هوری‌ها خویشاوند می‌باشند.18

بدین ترتیب است كه از 7000 سال قبل تا 2500 سال قبل یعنی مدت 4500 سال به طور مطلق در منطقه جغرافیایی آذربایجان تنها و تنها اقوام التصاقی زبان (ترك) زندگی و حكومت كرده‌اند . همچنین اگر تاریخ بعد از 2500 سال قبل از میلاد را بررسی كنیم باز آذربایجان در بیشتر مقاطع تاریخی مستقل از حكومت‌های دیگر منطقه بوده، به طوریكه در زمان هخامنشیان آذربایجان در مقابل آریاییها سرفرود نیاورده و تا سرنگونی این حكومت، تمام فرهنگها و آداب و سنن و زبان خود را حفظ كرده همچنین در تایید گفتة بالا می‌توان به كشته شدن كورش، شاه هخامنشیان توسط ملكه آذربایجان (تومروس) اشاره كرد.20